'NAZA' toont de kille realiteit van AI-oorlogsvoering zonder het slagveld zelf in beeld te brengen
Deze documentaire maakt met anonieme getuigenissen de afstand tussen algoritme, doelwit en burgerslachtoffer voelbaar.
NAZA maakt kunstmatige intelligentie niet spectaculair, maar juist onheilspellend onzichtbaar. De documentaire toont nauwelijks het slagveld. In plaats daarvan laat de film zien hoe groot de afstand kan worden tussen een beslissing op een scherm en de mensen die daarvan de gevolgen dragen.
De 80 minuten durende documentaire is geregisseerd door Yuval Abraham en Rachel Szor. Zij spraken met 24 Israëlische militairen en medewerkers van inlichtingendiensten die betrokken waren bij surveillance en aanvallen in Gaza. Hun identiteit blijft altijd verborgen: gezichten zijn digitaal gemaskeerd en stemmen zijn vervormd.
De afstand is het onderwerp
De gesprekken werden 's nachts opgenomen op daken in Tel Aviv. Deze sobere vorm is meer dan een veiligheidsmaatregel. Want terwijl de stad op de achtergrond oplicht, vertellen deze anonieme getuigen over doelwitten, databanken en AI-ondersteunde systemen. De oorlog blijft buiten beeld, de bureaucratische en technologische infrastructuur erachter wordt het eigenlijke onderwerp.
Daarmee kiest NAZA een andere weg dan veel oorlogsdocumentaires. Geen overvloed aan schokkende beelden, maar vervormde stemmen, stiltes en woorden uit de controlekamer. De technologie wordt zo de onzichtbare antagonist: niet als zelfstandig denkende moordmachine, maar als systeem dat snelheid en schaal toevoegt aan beslissingen over leven en dood.
Wat betekent NAZA?
De titel is Israëlisch militair jargon, afgeleid van nezek agavi, oftewel bijkomende schade. In de film verwijst de term naar het verwachte aantal burgerslachtoffers bij een aanval. De makers stellen op basis van de getuigenissen dat AI-ondersteunde systemen werden gebruikt om grote aantallen mogelijke doelwitten te selecteren en dat menselijke controle soms zeer beperkt was.
Het Israëlische leger betwist die voorstelling. Volgens het leger nemen mensen de uiteindelijke beslissing, kunnen de systemen niet zelfstandig bepalen wie of wat een rechtmatig doelwit is en zijn inschattingen van nevenschade juist bedoeld om burgerslachtoffers te beperken.
Van Oscar naar Venetië
Abraham en Szor maakten eerder deel uit van het viertal achter de Oscarwinnende documentaire No Other Land. NAZA ging in première op het Filmfestival van Venetië en won daar de Special Jury Prize. Na de festivalvertoningen staat een internationale bioscoopuitrol gepland. Daarna zal de documentaire volgens de makers gratis online verschijnen.
Bekijk de trailer
De 80 minuten durende documentaire is geregisseerd door Yuval Abraham en Rachel Szor. Zij spraken met 24 Israëlische militairen en medewerkers van inlichtingendiensten die betrokken waren bij surveillance en aanvallen in Gaza. Hun identiteit blijft altijd verborgen: gezichten zijn digitaal gemaskeerd en stemmen zijn vervormd.
De afstand is het onderwerp
De gesprekken werden 's nachts opgenomen op daken in Tel Aviv. Deze sobere vorm is meer dan een veiligheidsmaatregel. Want terwijl de stad op de achtergrond oplicht, vertellen deze anonieme getuigen over doelwitten, databanken en AI-ondersteunde systemen. De oorlog blijft buiten beeld, de bureaucratische en technologische infrastructuur erachter wordt het eigenlijke onderwerp.
Daarmee kiest NAZA een andere weg dan veel oorlogsdocumentaires. Geen overvloed aan schokkende beelden, maar vervormde stemmen, stiltes en woorden uit de controlekamer. De technologie wordt zo de onzichtbare antagonist: niet als zelfstandig denkende moordmachine, maar als systeem dat snelheid en schaal toevoegt aan beslissingen over leven en dood.
Wat betekent NAZA?
De titel is Israëlisch militair jargon, afgeleid van nezek agavi, oftewel bijkomende schade. In de film verwijst de term naar het verwachte aantal burgerslachtoffers bij een aanval. De makers stellen op basis van de getuigenissen dat AI-ondersteunde systemen werden gebruikt om grote aantallen mogelijke doelwitten te selecteren en dat menselijke controle soms zeer beperkt was.
Het Israëlische leger betwist die voorstelling. Volgens het leger nemen mensen de uiteindelijke beslissing, kunnen de systemen niet zelfstandig bepalen wie of wat een rechtmatig doelwit is en zijn inschattingen van nevenschade juist bedoeld om burgerslachtoffers te beperken.
Van Oscar naar Venetië
Abraham en Szor maakten eerder deel uit van het viertal achter de Oscarwinnende documentaire No Other Land. NAZA ging in première op het Filmfestival van Venetië en won daar de Special Jury Prize. Na de festivalvertoningen staat een internationale bioscoopuitrol gepland. Daarna zal de documentaire volgens de makers gratis online verschijnen.
Bekijk de trailer
Interessant voor jou
Na het zien van deze beelden weet ik het zeker: De complete filmwereld wordt snel verpulvert door AI, of je het nu leuk vindt of niet
IFFR 2025: veel duistere films als passende reactie op de huidige tijdgeest
