Voordat Denis Villeneuve naam maakte met Dune, leverde hij al indrukwekkend werk af in het thrillergenre. Een van zijn beste films is Enemy (2014), een complexe psychologische thriller die je meerdere keren moet bekijken om alles te doorgronden. Als je echter de ware betekenis achter de film kent, begrijp je hem veel beter en voelt de slotseconde nog genadelozer aan. Let op: SPOILERS!
Enemy is losjes gebaseerd op José Saramago's roman The Double (2002) met Jake Gyllenhaal in een dubbele hoofdrol als twee fysiek identieke mannen met totaal verschillende persoonlijkheden: de terughoudende Adam en de arrogante Anthony. Mélanie Laurent, Sarah Gadon en Isabella Rossellini spelen belangrijke bijrollen.
Verhaal
De film volgt Adam, een geschiedenisprofessor die een film ontdekt waarin een acteur precies op hem lijkt. Die acteur, Anthony, is niet zomaar een dubbelganger, maar een exacte kopie. Adams fascinatie voor Anthony groeit, maar wanneer de twee elkaar ontmoeten, wordt duidelijk hoe verschillend ze zijn.
Terwijl Adam beleefd en onzeker is, straalt Anthony arrogante zelfverzekerdheid uit. Hun levens raken steeds sterker met elkaar verweven, onder meer door terugkerende symbolische spinnenbeelden. Uiteindelijk sterft een van de twee bij een ongeluk, waardoor de ander een kans krijgt om opnieuw te beginnen - maar de geschiedenis lijkt zich te herhalen.
Spiraal
Toen Villeneuve over de gelaagde thema's van de film sprak, vertelde hij aan The Hollywood Reporter dat Enemy bewust is opgebouwd als een "spiraal". Zowel in de film als in het boek waarop hij is gebaseerd, staat de existentiële angst centraal die ontstaat wanneer iemand ontdekt dat er een identieke, maar toch andere versie van zichzelf bestaat.
Zo'n spiegelbeeld kan een identiteitscrisis veroorzaken die de grenzen van de werkelijkheid onder druk zet. Dubbelgangers kunnen zelden vreedzaam naast elkaar bestaan; het instinct tot zelfbehoud dicteert dat er uiteindelijk maar één kan overblijven.
Splitsing in het onderbewuste
Enemy gaat niet over identieke tweelingen, maar over een splitsing in het onderbewuste. Adam, de mislukte acteur die geschiedenisprofessor werd, vormt het primaire zelf. Hij voelt zich gevangen in zijn huwelijk met Helen en in de sleur van zijn werk. Zijn verlangens naar vrijheid en overspelige impulsen krijgen vorm in Anthony, zijn zelfverzekerde en egoïstische dubbelganger.
Hoewel Adams baan als docent op zichzelf vervullend zou kunnen zijn, is het niet zijn ware passie. Het docentschap brengt verantwoordelijkheid, morele grenzen en toewijding met zich mee - precies de dingen waar Adam moeite mee heeft. Daardoor voelt zelfs zo'n respectabele carrière leeg, terwijl het leven dat hij als acteur had kunnen leiden hem blijft achtervolgen.
Huwelijk voelt als een val
Anthony belichaamt de meest egoïstische en onderdrukte verlangens van Adam. Tegelijk probeert Adams geest juist afstand te nemen van die impulsen. Aanvankelijk wordt Adam niet als een getrouwde man geïntroduceerd, omdat hij vooral tijd doorbrengt met zijn vriendin Mary. Hun relatie lijkt echter voornamelijk op fysieke aantrekkingskracht gebaseerd.
Adam bedriegt Mary niet, maar de getrouwde Anthony doet dat zonder scrupules. Dat suggereert dat Adam eigenlijk beide wil: een stabiel huwelijk met een zorgzame vrouw die zijn kind verwacht én de vrijheid om andere vrouwen na te jagen zonder veroordeeld te worden. Voor hem voelt het huwelijk als een val - als een spinnenweb waarin een prooi verstrikt raakt - maar tegelijk kan hij de veiligheid van stabiliteit niet loslaten.
Spinnen
Spinnen komen overal in Enemy terug: soms gigantisch boven gebouwen uittorend, soms angstig ineengedoken. Ze symboliseren Adams angst voor vrouwen en voor vaste relaties. Dat verklaart ook de scène waarin een enorme tarantula bijna onder een hak wordt verpletterd.
De clubsleutels die Adam krijgt, verwijzen naar zijn strijd tussen monogamie en hedonisme. Zelfs na Anthony's dood blijft Adam gevangen in deze innerlijke conflicten. Het slotbeeld - waarin hij Helen ziet als een ineengedoken spin - onderstreept dat hij zijn slechtste impulsen heeft geaccepteerd en niet lijkt te willen veranderen.
Kijken?
Wil je Enemy zien? Je kunt de film bekijken op Cinetree en hij is ook beschikbaar op Pathé Thuis.
Enemy is losjes gebaseerd op José Saramago's roman The Double (2002) met Jake Gyllenhaal in een dubbele hoofdrol als twee fysiek identieke mannen met totaal verschillende persoonlijkheden: de terughoudende Adam en de arrogante Anthony. Mélanie Laurent, Sarah Gadon en Isabella Rossellini spelen belangrijke bijrollen.
Verhaal
De film volgt Adam, een geschiedenisprofessor die een film ontdekt waarin een acteur precies op hem lijkt. Die acteur, Anthony, is niet zomaar een dubbelganger, maar een exacte kopie. Adams fascinatie voor Anthony groeit, maar wanneer de twee elkaar ontmoeten, wordt duidelijk hoe verschillend ze zijn.
Terwijl Adam beleefd en onzeker is, straalt Anthony arrogante zelfverzekerdheid uit. Hun levens raken steeds sterker met elkaar verweven, onder meer door terugkerende symbolische spinnenbeelden. Uiteindelijk sterft een van de twee bij een ongeluk, waardoor de ander een kans krijgt om opnieuw te beginnen - maar de geschiedenis lijkt zich te herhalen.
Spiraal
Toen Villeneuve over de gelaagde thema's van de film sprak, vertelde hij aan The Hollywood Reporter dat Enemy bewust is opgebouwd als een "spiraal". Zowel in de film als in het boek waarop hij is gebaseerd, staat de existentiële angst centraal die ontstaat wanneer iemand ontdekt dat er een identieke, maar toch andere versie van zichzelf bestaat.
Zo'n spiegelbeeld kan een identiteitscrisis veroorzaken die de grenzen van de werkelijkheid onder druk zet. Dubbelgangers kunnen zelden vreedzaam naast elkaar bestaan; het instinct tot zelfbehoud dicteert dat er uiteindelijk maar één kan overblijven.
Splitsing in het onderbewuste
Enemy gaat niet over identieke tweelingen, maar over een splitsing in het onderbewuste. Adam, de mislukte acteur die geschiedenisprofessor werd, vormt het primaire zelf. Hij voelt zich gevangen in zijn huwelijk met Helen en in de sleur van zijn werk. Zijn verlangens naar vrijheid en overspelige impulsen krijgen vorm in Anthony, zijn zelfverzekerde en egoïstische dubbelganger.
Hoewel Adams baan als docent op zichzelf vervullend zou kunnen zijn, is het niet zijn ware passie. Het docentschap brengt verantwoordelijkheid, morele grenzen en toewijding met zich mee - precies de dingen waar Adam moeite mee heeft. Daardoor voelt zelfs zo'n respectabele carrière leeg, terwijl het leven dat hij als acteur had kunnen leiden hem blijft achtervolgen.
Huwelijk voelt als een val
Anthony belichaamt de meest egoïstische en onderdrukte verlangens van Adam. Tegelijk probeert Adams geest juist afstand te nemen van die impulsen. Aanvankelijk wordt Adam niet als een getrouwde man geïntroduceerd, omdat hij vooral tijd doorbrengt met zijn vriendin Mary. Hun relatie lijkt echter voornamelijk op fysieke aantrekkingskracht gebaseerd.
Adam bedriegt Mary niet, maar de getrouwde Anthony doet dat zonder scrupules. Dat suggereert dat Adam eigenlijk beide wil: een stabiel huwelijk met een zorgzame vrouw die zijn kind verwacht én de vrijheid om andere vrouwen na te jagen zonder veroordeeld te worden. Voor hem voelt het huwelijk als een val - als een spinnenweb waarin een prooi verstrikt raakt - maar tegelijk kan hij de veiligheid van stabiliteit niet loslaten.
Spinnen
Spinnen komen overal in Enemy terug: soms gigantisch boven gebouwen uittorend, soms angstig ineengedoken. Ze symboliseren Adams angst voor vrouwen en voor vaste relaties. Dat verklaart ook de scène waarin een enorme tarantula bijna onder een hak wordt verpletterd.
De clubsleutels die Adam krijgt, verwijzen naar zijn strijd tussen monogamie en hedonisme. Zelfs na Anthony's dood blijft Adam gevangen in deze innerlijke conflicten. Het slotbeeld - waarin hij Helen ziet als een ineengedoken spin - onderstreept dat hij zijn slechtste impulsen heeft geaccepteerd en niet lijkt te willen veranderen.
Kijken?
Wil je Enemy zien? Je kunt de film bekijken op Cinetree en hij is ook beschikbaar op Pathé Thuis.
Interessant voor jou
Is dit de lastigste film van Dennis Villeneuve? "Zoek niet naar antwoorden, maar stel vragen"
De mysterieuze thriller die ik ten minste één keer per jaar kijk: "Ongewoon is de film zeker"
