The Matrix is een tijdloos meesterwerk dat een zeldzame combinatie van innovatie, verhaal en stijl biedt. Het succes van de film zorgde ervoor dat deze uitgroeide tot een franchise, en er verschenen uiteindelijk drie vervolgfilms. Elke film die volgde, was echter een stap achteruit en geen enkel vervolg kon het origineel overtreffen.
Cast en verhaal
The Matrix is geschreven en geregisseerd door de Wachowski-zussen Lana en Lilly. Keanu Reeves, Laurence Fishburne, Carrie-Anne Moss, Hugo Weaving en Joe Pantoliano vertolken de hoofdrollen.
De film toont een dystopische toekomst waarin de mensheid onbewust vastzit in de Matrix, een gesimuleerde werkelijkheid die is gecreëerd door intelligente machines. Het verhaal volgt de computerhacker Neo (Reeves), die door Morpheus (Fishburne) wordt gerekruteerd om zich aan te sluiten bij een opstand tegen de machines.
Lovende kritieken en kassucces
The Matrix staat vooral bekend om zijn meeslepende actiechoreografie en baanbrekende visuele effecten. De actiescènes werden beïnvloed door anime en vechtsportfilms, met name de vechtchoreografie en "wire fu"-technieken uit de Hongkongse actiefilmindustrie.
Andere invloeden zijn onder meer Plato's grot, de Telnet-hackergemeenschappen uit de jaren 90 en William Gibsons cyberpunkroman Neuromancer. De film kreeg lovende kritieken en werd een kassucces, met een opbrengst van meer dan 460 miljoen dollar tegenover een budget van 63 miljoen dollar.
Eerste vervolg
Na het succes van The Matrix verschenen er drie vervolgfilms. De eerste, The Matrix Reloaded, kwam uit in 2003. De Wachowski-zussen maakten gebruik van hun grotere budget om enkele van de bekendste actiescènes uit de reeks te creëren. Hoewel de actie indrukwekkend was, was de film lang niet zo baanbrekend als het origineel. Lange dialogen vol filosofisch jargon (zoals de Architect-scène) maakten het verhaal moeilijker te volgen en de focus verschoof meer naar spektakel dan naar inhoud.
Het concept was bovendien niet meer nieuw, waardoor de zwakke punten van de reeks duidelijker naar voren kwamen. The Matrix Reloaded was indrukwekkend en ook een kassucces, maar minder impactvol dan de eerste film.
Tweede vervolg
De zwakke punten die zichtbaar waren in The Matrix Reloaded kwamen volledig tot uiting in de derde film, The Matrix Revolutions, die zes maanden later werd uitgebracht. De film stelde fans teleur met de afloop van Neo's verhaal en bevatte tot dan toe de minst memorabele actiescènes van de franchise. De focus lag minder op de hoofdpersonages en meer op de grootschalige oorlog tussen mensen en machines. Het emotionele en filosofische gewicht van de eerste film werd niet geëvenaard.
Dat was ook terug te zien in de opbrengst en de ontvangst. The Matrix Revolutions bracht 427,3 miljoen dollar op, wat nog steeds een aanzienlijk bedrag is, maar het betekende een terugval ten opzichte van de voorgangers. De film kreeg gemengde recensies van critici, die de visuele effecten prezen, maar kritiek hadden op het gebrek aan nieuwe ideeën, karakterontwikkeling en op het eindgevecht.
Legacy-sequel
Hoewel The Matrix Revolutions het slot van de trilogie had moeten zijn, keerde Lana Wachowski in 2021 terug naar de wereld van The Matrix met een vierde film: The Matrix Resurrections. Ze probeerde met deze film de verhaallijnen van de personages beter af te ronden, maar uiteindelijk bleek het een teleurstellend legacy-vervolg dat vooral de zwakste eigenschappen van de reeks opnieuw benadrukte.
Dat bleek, net als bij de derde film, uit de opbrengst en de ontvangst. The Matrix Resurrections kreeg gemengde recensies en presteerde ondermaats aan de kassa, met een wereldwijde opbrengst van slechts 160,2 miljoen dollar tegenover een productiebudget van 190 miljoen dollar.
Nieuwe film
De vervolgfilms zijn zeker niet slecht, maar ze kampen met hetzelfde probleem als veel iconische films: het is bijna onmogelijk om iets wat zó vernieuwend was te overtreffen. Ze breiden wel de wereld uit en voegen spektakel toe, maar verliezen precies wat de eerste film zo bijzonder maakte.
Er wordt inmiddels gewerkt aan een nieuwe film binnen de franchise, met Drew Goddard als schrijver en regisseur en Lana Wachowski als uitvoerend producent. Het is afwachten wat dit oplevert en of het lukt om het concept opnieuw te vernieuwen en het niveau van de eerste film te benaderen.
Kijken?
Wil je The Matrix en de vervolgfilms zien? Je kunt alle vier de films uit de franchise huren en kopen op Pathé Thuis en Prime Video.