Recensie

Shutter Island (2010)

Scorsese houdt een sfeer van onbehagen vast en plaatst die als last op de schouders van zijn kijker. Aangenaam onaangenaam.

door Pim Wijers om 22:05 in RECENSIES
Shutter Island poster
Regie: Martin Scorsese | Cast: Leonardo DiCaprio (Teddy Daniels), Mark Ruffalo (Chuck Aule), Ben Kingsley (Dr. Cawley), Max von Sydow (Dr. Naehring), Michelle Williams (Dolores), e.a. | Speelduur: 138 minuten | Jaar: 2010

Als Martin Scorsese een nieuw project aankondigt, dan ritselt het celluloid een beetje. En niet zonder reden, want de regisseur heeft al zo'n veertig jaar lang een ongenaakbare reputatie. Daarom ritsel ik als kijker altijd een beetje mee. In Shutter Island werkt de filmmaker bovendien voor een vierde maal samen met Leonardo DiCaprio, een verbond dat beide heren in het verleden geen windeieren legde.

Na het biografische The Aviator en de remake The Departed, zet Scorsese zijn carrière nu voort met een boekverfilming. Dennis Lehane zette het verhaal oorspronkelijk op papier en dat zijn boeken tot sterke films kunnen worden bewerkt is meermaals bewezen. Lehanes Mystic River werd onder regie van Clint Eastwood succesvol verfilmd en Gone Baby Gone werd zeer verdienstelijk geadapteerd door Ben Affleck. Ook de rechten van zijn laatste boek zijn alweer verkocht. Het is nu louter gokken welke grote naam daar mee aan de haal gaat. Lehane ligt goed in de markt.

Dat geldt ook voor Scorsese. Hij is de reden dat dit verhaal op het grote doek zo enorm beklijft. Federaal agent Teddy Daniels moet samen met zijn partner Chuck Aule een ontsnapte psychiatrische patiënte opsporen. De opdracht lijkt niet al te moeilijk, maar een instelling die enkel onderdak biedt aan mentaal gestoorde criminelen is nou niet bepaald de fijnste plek om op onderzoek uit te gaan. Bovendien is het de zwaarst bewaakte kliniek op aarde. Gelegen op een eiland en gehuisvest in een legerfort moet het onmogelijk zijn om daar zoek te geraken.

Het verhaal speelt zich af in 1954. De Tweede Wereldoorlog is net achter de rug en de dreiging van de Russen is aanwezig. Dat Daniels de bevrijding van kamp Dachau heeft meegemaakt, zien we meermaals in flashbacks in donkere, gure kleuren. Dode kinderen in de sneeuw; geen pretje voor het oog. Maar zijn de Amerikanen een haar beter dan de Duitsers? Het vermoeden dat er op Shutter Island proeven worden gedaan met patiënten wordt steeds sterker als het duo wordt tegengewerkt door de hoofdarts ter plaatse. Ook het overige personeel is niet blij met hun komst. Als een storm de terugkeer naar het vasteland onmogelijk maakt, zijn de rapen gaar.

Martin Scorsese speelt Cluedo met zijn publiek. Een fort, morbide inwoners, geen uitweg en van hint naar hint tot een dader komen. Toch, waar het huiskamerspel gezelligheid nastreeft, is de regisseur er vooral op uit om een ongemakkelijk gevoel los te peuteren. Dat doet hij met verve. Er zijn weinig thrillers die zo unheimisch zijn verfilmd als deze. Al bij aankomst op het eiland is duidelijk waar Scorsese heen wil. En als het gietijzeren hek van de kliniek achter de twee agenten dichtslaat, lijkt er geen uitweg meer mogelijk.

De patiënten zijn oprecht gestoord en de therapeutische intenties van de hoofdarts lijken zuiver. Scorsese zou gedegen onderzoek hebben gedaan naar de behandelingstechnieken in psychiatrische instellingen in de jaren vijftig. Een decennium waarin lobotomie de oplossing was voor ongeneeslijk gestoorden en vastbinden een effectieve manier om patiënten koest te houden. De regisseur houdt een sfeer van onbehagen vast en plaatst die als last op de schouders van zijn kijker. Aangenaam onaangenaam.

De cast helpt goed mee om zijn film mysterieus te houden. Leonardo DiCaprio en Mark Ruffalo vormen een stevige basis als agenten. Vooral die eerste lijkt met elke rol die hij voor Scorsese speelt te groeien. Het jongetje uit Titanic is hij al lang niet meer en dat reflecteert in zijn spel. Opmerkelijk is dan ook dat hij vaak onder vuur wordt genomen door critici, terwijl hij zelden slecht is. Ruffalo komt er makkelijker vanaf in de kritieken, hoewel hij als bijrolacteur natuurlijk minder verantwoordelijkheid draagt. Slecht is hij overigens evenmin.

Uitblinken doen Ben Kingsley en Max von Sydow als artsen. Ze kennen het belang van hun rol en gaan daarin op. De scheve moraal die ze er wel of niet op nahouden maken ze invoelbaar in hun mimiek, stem en intonatie, hun betrouwbaarheid blijft twijfelachtig. Driewerf chapeau voor beide heren. Gesteund door make-upeffecten maken patiënten Jackie Earle Haley en Elias Koteas de naargeestige prent ten slotte compleet.

Vanzelfsprekend zijn zowel de sfeer als de acteerprestaties kunstig gevangen op de filmstrip. Robert Richardson speelt met licht en duisternis alsof ze zijn marionetten zijn. De cinematograaf won al een Oscar tijdens een eerdere samenwerking met de regisseur en schoot onlangs nog Inglourious Basterds voor Tarantino. Het uitblijven van vrolijke kleuren in deze film is een logische keuze, want wie heeft dat immers nodig op een psychiatrisch eiland, zo ver van de kust en in een herfststorm bovendien? Niet Scorsese, niet de patiënten en zeker niet het publiek.

Het moet de filmmaker worden nagegeven: hij maakt zijn status andermaal waar. Vorig decennium liet hij hier en daar een steekje vallen (The Aviator was over de gehele strekking niet altijd even sterk en het zijplot met Cameron Diaz in Gangs of New York werd geforceerd opgedrongen), maar deze start in de jaren tien kon niet veel beter. Dat het verhaal losstaand van de rest een clicheetje of wat bevat doet er niet toe. Dat het einde al een keer of wat eerder is gedaan maakt ook niet uit. De oude rot maakt zijn beste film sinds jaren.

18 Reacties

account_circleLog in of registreer om mee te praten.

Swordfish

Avatar

Prima recensie Pim!!!
Zeer mooie thriller,dikke aanrader!

Mark

Avatar

Deze moet ik dus acuut gaan kijken!

stefanvh

Avatar

Gisteren gezien, en echt een geweldige film!
Erg goede recensie ook, cinematografie is inderdaad erg erg goed.
Op alle fronten is dit echt een instant klassieker wat mij betreft!

Wat me vooral trok was het scenario.
Het verhaal begon enorm simpel en werd steeds verder uitgediept waardoor je langzaam maar zeker steeds verder in het verhaal wordt getrokken.
Om daarna geweldig te eindigen, toen ik de zaal uitliep kon ik al niet wachten om de film wederom te gaan bekijken!

LMF

Avatar

Een misselijkmakend meesterwerk pur sang. Ik snap niet waarom de scores meestal zo laag zijn. Filmtotaal is het gelukkig ook met me eens!

Mijn recensie op Filmfanaat

Jivis

Avatar

Opzich zou ik de wat lagere cijfers kunnen begrijpen: eigenlijk had ik vanaf het begin al door hoe het zat. Ietwat voorspelbaar dus en een trucje dat al redelijk vaak is herhaald.

Desalniettemin heb ik genoten in de bioscoop. Spannend, creepy en uitermate goed acteerwerk door met name DiCaprio.

major malfunction

Avatar

Ik vond het een goede fim, maar toch niet helemaal my cup of tea. Ik had een soordt spannende politie - thriller verwacht, maar het was meer een psychologische thriller in Cluedo stijl. De sfeer deed me hier en daar een beetje aan films van David Cronenberg denken. Ik geef hem toch een 8.

B@chelor

Avatar

Ik ben het eens met Jivis en Major Malfunction. Ik had zelf vroeg in de film door hoe het in elkaar stak.

Het was best een goede film, vooral de acteerprestaties van Leo; hij groeit in elke film. Ik ga ook voor een 8. Ondanks de 8 zal ik 'm niet snel een tweede keer kijken.

En LMF, wat bedoel je met misselijkmakend meesterwerk? Vooral dat misselijkmakend begrijp ik even niet Smiley face

Jivis

Avatar

B@chelor "
En LMF, wat bedoel je met misselijkmakend meesterwerk? Vooral dat misselijkmakend begrijp ik even niet Smiley face"


De gruwelijke beelden neem ik aan...

B@chelor

Avatar

Jivis "De gruwelijke beelden neem ik aan..."


Kan...misschien die beelden van de WOII

Egodist

Avatar

Persoonlijk snap ik niet waarom iedereen zo lovend is over deze film

Toegeven de acteur leveren allemaal een goede prestatie, en de "onaangename" sfeer word visueel ook heel goed weer gegeven.

Toch kon deze film me eigenlijk geen enkel moment echt boeien.
Na de eerste Flashback/Visoen van zijn vrouw heb je als oplettende kijker door dat Dicaprio de grootste gek op het eiland is

Voor mij leek het wel of men dat bovenstaande foutje in de montage doorhad, en de kijker de rest van de film op het verkeerde been probeert te zetten.

Men is wel zo vriendelijk geweest om de kijker een verklaring te geven op het einde maar ook die is niet sluitend.. als Dicaprio z'n gevaarlijk gek is dat hij in dat instuut moet zitten.. waarom laat men hen meer dan de halve film in zijn eentje over het eiland rond loslopen

ash_

Avatar

Een Scorsese film is eigenlijk nooit slecht maar hier slaat hij de plank helaas nogal mis. An sich is het een sfeervol geheel maar echt spannend wil het maar zelden worden. Maar het ergste is de twist die zo vreselijk cliche en voorspelbaar is, dat we van te voren al zeiden "als het maar niet zo is dat...". Maar jawel...

Neemt niet weg dat DiCaprio weer eens goed op dreef is en er enkele lekker effectieve bijrolletjes zijn. Benieuwd of de film bij een herkijk (wanneer de twist een minder belangrijke rol speelt) beter bevalt.

Tegenvallertje dus.

[rating 3]

benjamin

Avatar

Egodist "Persoonlijk snap ik niet waarom iedereen zo lovend is over deze film

Toegeven de acteur leveren allemaal een goede prestatie, en de "onaangename" sfeer word visueel ook heel goed weer gegeven.

Toch kon deze film me eigenlijk geen enkel moment echt boeien.
Na de eerste Flashback/Visoen van zijn vrouw heb je als oplettende kijker door dat Dicaprio de grootste gek op het eiland is

Voor mij leek het wel of men dat bovenstaande foutje in de montage doorhad, en de kijker de rest van de film op het verkeerde been probeert te zetten.

Men is wel zo vriendelijk geweest om de kijker een verklaring te geven op het einde maar ook die is niet sluitend.. als Dicaprio z'n gevaarlijk gek is dat hij in dat instuut moet zitten.. waarom laat men hen meer dan de halve film in zijn eentje over het eiland rond loslopen "


Die psychiater (Mark Ruffalo) moest toch zoveel mogelijk proberen hem in het oog te houden

VLT

Avatar

Toch redelijk wat kritiek hier, ik vond de wending juist geniaal gevonden en helemaal niet van begin af aan duidelijk dat het zo ging worden. (Ik kan maar weinig films bedenken met een gelijkaardige plot..met mate mss fight club of a beautiful mind maar dit is toch wat anders!!) Trouwens het is eigenlijk op het eind zelfs niet zeker dat de psychiaters het goed bedoelen met hun patiënten.

Wanneer Leo weer hervalt in zijn samenzweringsgedachten brengt men hem ergens naartoe waarop de film eindigt. Maar je ziet dat 1 van de begeleiders een spies? bij zich heeft..gebruiken ze dan toch de horrortechniek waarop Leo hamerde? (wordt verborgen)

Je gaat deze film gaan zien als bezoeker van een psychiatrische instelling van de jaren 50 en verlaat de zaal met het gevoel alsof je ze zelf niet meer op een rijtje hebt. Werkelijk een gevoel van onbehagen dat me overviel. Sterke film!!

Spijker2

Avatar

Het verbaast mij een beetje dat de recensies en reacties hier zo verdeeld zijn over deze film. Ok, misschien niet de allerbeste film van Scorsese, maar ik vond hem in ieder geval erg boeiend! Op alle vlakken, van regie tot acteren.

Wat me ook opvalt is dat het meeste wat ik tot nu heb gelezen m.b.t. de acteurs, dat vooral Mark Ruffalo en Michelle Williams zo vreselijk goed zijn. Persoonlijk vond ik toch echt DiCaprio eruit springen, zelfs een van zijn betere rollen.

Tenslotte lees ik veel kritiek op het scenario en de ontknoping van het verhaal. Terwijl het notabene een boekverfilming betreft. De sfeer wordt perfect gecreëerd en vooral de art direction is geweldig.

Maar er zijn ook postieve recensies gelukkig, want dat heeft deze film naar mening in ieder geval echt wel verdiend!!

Hoiii

Avatar

Hele goede film! Voor Leonardo krijg ik steeds meer repect! Alles is mooi en goed in deze film en de sfeer heeft iets wat ik niet kan beschrijven! het einde vond ik echt zielig voor hem

marcjeb

Avatar

major malfunction "Ik vond het een goede fim, maar toch niet helemaal my cup of tea. Ik had een soordt spannende politie - thriller verwacht, maar het was meer een psychologische thriller in Cluedo stijl. De sfeer deed me hier en daar een beetje aan films van David Cronenberg denken. Ik geef hem toch een 8."


Valt mee van iemand die films vaak een 1 geeft.

maud3331@hotmail.com

Avatar

Een hele goede film. Het geeft een goed beeld van hoe het is als patient (voor zover ik het kan inschatten). Het angstige gevoel, wanneer er besef is van de ziekte, niet weten wat echt is en wat bij de ziekte hoort, niemand vertrouwen etc etc.

Tegelijk geeft de film ook een beeld van de hulpverlening. De therapie is behoorlijk mind fucking, op zijn minst. Het einde is daarom mooi. Nadat Leonardo een doorbraak heeft, mag hij toch niet naar huis. Het blijft onduidelijk in hoeverre er bij de psychologen een motief speelt dat de werkelijke praktijk op het eiland niet naar buiten mag komen. Uiteindelijk besluit hij te faken dat hij nog steeds waanbeelden heeft, om vermoedelijk later van de toren te springen.

De patient is ziek, maar niet zo ziek als de psychiaters en de wereld die ervoor kiest om psychiaters deze macht te geven...

Toky

Avatar

Mooie recensie,alleen was ik niet zo positief over de film. Ik vond hem niet spannend en de puzzelstukjes pastte naar mijn mening niet op het eind. Qua sfeer is hij echter top, mooi acteerwerk, camerawerk etc. Sommige beelden waren echter naar en op momenten zelfs voelde ik er iets voor om hem af te zetten. Op het eind ervan bleef ik met het gevoel Zitten dat de film meer bedoeld was om je aan het denken te zetten. Misschien had ik ook teveel verwacht,qua thriller,want de beelden deden soms meer aan horror denken.

Shutter Island

acties