Recensie

Fanny & Alexander (1982)

Een rijk en mooi drama voor een zondag of een dag zonder verplichtingen.

Beste filmliefhebber,

Wij zien dat je een adblocker gebruikt. Dit vinden wij jammer, want FILMTOTAAL is dankzij onze advertenties gratis toegankelijk. Graag willen we je vragen een uitzondering te maken voor FILMTOTAAL. Hoe je dat moet doen lees je hier.

M.v.g FT

door Gunnar van Eenige om 20:53 in RECENSIES
Fanny and Alexander poster
Regie: Ingmar Bergman | Cast: Bertil Guve (Alexander), Pernilla Allwin (Fanny Ekdahl), Börje Ahlstedt (Carl Ekdahl), Allan Edwall (Oscar Ekdahl), Ewa Fröling (Emelie Ekdahl), Jan Malmsjö (Edvard Vergerus), Jarl Kulle, (Gustav Ekdahl), Gunn Wallgren (Helena Ekdahl), Erland Josephson (Isak Jacobi), Pernilla August (Maj) | Speelduur: 188 minuten | Jaar: 1982

De films van Ingmar Bergman kregen in de jaren zestig na hun release weinig tot geen distributie of aandacht van critici in verband met zijn persoonlijke stijl en abstractie en de afnemende belangstelling voor auteurscinema. Daarom is een retrospectief van de man iets om naar uit te kijken. François Truffaut, één van de grondleggers van de auteurscinema over Bergman: “Er is niemand die zijn persoonlijkheid zo ver heeft doorgevoerd in film als Ingmar Bergman.”

Na het toneelstuk over de geboorte van het kindeke Jezus geniet de familie Ekdahl een lang kerstmaal in de immense villa van grootmoeder Helena, maar naast algehele kerstvreugde komen er in de loop van de avond ook frustraties en persoonlijkheden naar boven, zoals soms het geval is bij gedwongen festiviteiten. Helena’s volwassen zoon Oscar en zijn vrouw Emilie, de goedhartige ouders van Fanny en Alexander, staan avond na avond op de planken in hun zelf opgezette theater en toch kan Oscar het niet laten om de kleintjes voor bedtijd een mooi verhaal te vertellen. Na zijn plotselinge dood vindt Emilie het moeilijk om hem te vergeten en neemt godsdienaar Edvard Vergerus haar onder zijn en Gods hoede en trouwt uiteindelijk met haar. Zijn liefdeloze en strenge optreden als vader en echtgenoot wordt een groeiende angst in het gebroken gezin en Emilie besluit zich van hem te laten scheiden. Grootmoeder Helena vraagt haar overgebleven volwassen zoons Gustav en Carl om Emilie en haar kinderen te redden uit de strenge grip van de tirannieke bisschop.

Vragen die Bergman in elke film centraal stelde zijn niet gemaakt om antwoorden te produceren, maar dienen als leidraad voor drama. Wat is God en wie of wat zijn wij in hemelsnaam? Het observeren van intermenselijke relaties en verhoudingen tussen mensen die in een geloofscrisis verwikkeld zijn was zijn voornaamste bezigheid. De samensmelting van theater en realiteit in films van Bergman komt voort uit zijn eigen belevingswereld en laat de kijker nadenken over verschillende realiteitsniveaus. Het gebruik van de close-up is een belangrijk kenmerk van zijn dramaturgische cinema en het spreekt daarom voor zich dat alle acteurs enorm getalenteerd zijn.

Naast Cries and Whispers die een decennium eerder uitkwam, is dit één van zijn meest gestileerde films, vol verzadigd kleurgebruik en krachtige compositie. Bergmans cinematograaf, Sven Nykvist die al sinds The Virgin Spring uit 1960 met hem samenwerkte, weet nog steeds wonderlijke beelden af te leveren en de prachtige mise-en-scène en cinematografie vormen een zachte deken over de intieme en soms intense scènes tussen de uitgediepte en memorabele karakters. Let bijvoorbeeld op de wijze hoe de kaarsverlichte kerstavond en het sfeervolle poppenatelier in contrast staan met het kille kleurloze internaatachtige huis van de bisschop.

De film heeft een transcendentale kwaliteit waarin vorm, kleur en geluid tot één groot atmosferisch en magisch schouwspel verworden, waarin tijd niet langer van belang is. Fanny & Alexander is een rijk en mooi drama voor een zondag of een dag zonder verplichtingen. De oorspronkelijke lengte van de film is driehonderdentwaalf minuten, maar de meest gangbare versie is die van honderdachtentachtig minuten die deze week opnieuw uitgebracht zal worden. Door de afwezigheid van vaste Bergmanacteurs zoals Max von Sydow, Liv Ullman, Bibi Anderson, Gunnar Björnstrand en Ingrid Thullin voelt Fanny fris aan en net als in de voorafgaande film From the Life of the Marionettes zijn de acteerprestaties feilloos.

Dit is een uiterst autobiografische film die profijt heeft van een doorgewinterde regisseur (dit was zijn zesendertigste film) die na veertig jaar films maken al zijn persoonlijke drang, angsten en creativiteit in één groots familiedrama wist te stoppen. Deze film, die bedoeld was als zijn laatste, sleepte vier Oscars in de wacht waaronder die voor beste niet-Engelstalige film en beste cinematografie.



[doemaarrood]Op 30 juli 2007 overleed Ingmar Bergman op 89-jarige leeftijd. Onder de noemer ‘Bergmania’ zal in diverse steden een retrospectief van deze regisseur te zien zijn. Een aantal van zijn films, waaronder Fanny & Alexander, zal in een nieuwe print worden uitgebracht. Voor meer informatie, klik hier.[/doemaarrood]

9 Reacties

account_circleLog in of registreer om mee te praten.

Big Red

Avatar

Ik durfde bijna niet te kijken naar deze recensie, bang als ik was dat het om een remake ging... :X

Gunnar

Avatar

Volgens mij bedoel je een andere recensent waar je een stukje van LAS.

Kenji

Avatar

Laat ik voorop stellen dat ik het eens ben met de waardering van de recensent voor deze prachtige film, die de verbeelding prikkelt als weinig andere.

De recensie zelf is pedant en onleesbaar op het ridicule af. Om maar meteen de vreselijkste zin te nemen:

Gunnar van Eenige "Bergmans cinematograaf, Sven Nykvist die al sinds The Virgin Spring uit 1960 met hem samenwerkte, weet nog steeds wonderlijke beelden af te leveren en de prachtige mise-en-scène en cinematografie vormen een zachte deken over de intieme en soms intense scènes tussen de uitgediepte en memorabele karakters."
Hier staan ongeveer tachtig bijvoeglijke naamwoorden teveel in, die ook nog eens weinig tot niets verhelderen. En wat moet ik me nou echt voorstellen bij 'uitgediepte en memorabele karakters'? Waarom vertel je me niet wat die karakters zo memorabel maakt?

Gunnar van Eenige "De film heeft een transcendentale en magische kwaliteit waarin vorm, kleur en geluid tot één groot sferisch en magisch schouwspel verworden, (...)"
Sferisch? Als in bolvormig?

Ook een hele zoute:
Gunnar van Eenige "Het gebruik van de close-up is een belangrijk kenmerk van zijn dramaturgische cinema en het spreekt daarom voor zich dat alle acteurs enorm getalenteerd zijn."
Ik denk dat ik weet wat je bedoelt Gunnar... beetje curieuze conclusie, en dan druk ik me nog mild uit.

Jammer van de wollige recensie, ik had graag een volwassen, no-nonsense stuk over dit meesterwerk gezien op FT.

Gunnar

Avatar

Kenji "
De recensie zelf is pedant en onleesbaar op het ridicule af. Om maar meteen de vreselijkste zin te nemen:
Ik denk dat ik weet wat je bedoelt Gunnar... beetje curieuze conclusie, en dan druk ik me nog mild uit.

Jammer van de wollige recensie, ik had graag een volwassen, no-nonsense stuk over dit meesterwerk gezien op FT."

Gunnar

Avatar

Kenji. Pedant en onleesbaar op het ridicule af..
Daar zeg je me nogal wat.

Zinnen die een beeld scheppen van een film zijn anders geformuleerd dan het hapklare spervuur in de meeste recensies.

Memorabel. Verhaal en ontwikkeling van karakters zijn bij mij secundair en daarom dwaal ik niet te lang af bij deze dingen.

Wollig. Nee toch?

Volwassen. Leg uit.

Atlas

Avatar

Geheel au contraire je recensie, Gunnar, begrijp ik precies wat Kenji bedoelt. Dit is van het type egostrelende interessantdoenerij, dat ik al mijn Bergman-dvd's in de keukenmachine wil flikkeren. Ik vrees dat je jezelf iets te serieus neemt.

Bela

Avatar

Och, een keer wat lyriek is toch niet zo erg jongens? Ik haal er in ieder geval dubbel en dwars uit dat ik Fanny och Alexander zo snel mogelijk moet en zal gaan kijken.

Kenji

Avatar

Gunnar "Zinnen die een beeld scheppen van een film zijn anders geformuleerd dan het hapklare spervuur in de meeste recensies. "
Dank voor de gulle uitleg, maar bij mij scheppen nodeloos hoogdravende zinnen (zoals hierboven door mij geciteerd) geen enkel beeld, maar slechts verwarring en irritatie.

Gunnar "Memorabel. Verhaal en ontwikkeling van karakters zijn bij mij secundair en daarom dwaal ik niet te lang af bij deze dingen."
Ik zou ook niet willen dat je afdwaalde, maar volgens mij moet het mogelijk zijn om bij het kenschetsen van personages een middenweg te vinden tussen ‘te lang afdwalen’ en het neerpennen van een nietszeggende kwalificatie als ‘memorabel’. Al is dat soms verdomd moeilijk.

Gunnar "Wollig. Nee toch? "
Ja, wollig. Vind ik dus wel.

Gunnar "Volwassen. Leg uit."
Zie de reactie van Atlas. Het lijkt er inderdaad op dat je jezelf te serieus neemt en liever imponeert met de ‘lyrische’ kwaliteit van je zinnen dan dat je probeert een heldere tekst te schrijven. Hetzelfde proef ik in de inleiding van je XXY-recensie. Komt een beetje onvolwassen over. Maar ik ken je verder niet dus ik kan me vreselijk vergissen.

Gunnar

Avatar

Ik snap je probleem met mijn tekst. Ik beschouw de zinnnen (en mezelf gelukkig) niet als hoogdravend en ben daar ook echt geen type voor. Dus ja...

Ik heb soms inderdaad de neiging zinnen anders te formuleren (minder duidelijk, klopt) en te mixen met 'gewone' duidelijke zinnen. Soms werkt het, soms niet. Jij zal zeggen nooit.

Door wat lyrische zinnen te plaatsen is het geheel niet meteen wollig. Althans dat vind ik.

De link naar onvolwassenheid zit hem in het idee dat ik mezelf zou willen bewijzen en dat is niet het geval.

In het stukje over afdwalen heb je gelijk, maar het wil niet zeggen dat ik in andere recensies niet genuanceerder omspring met de uitleg van karakters of een verhaal en is dus maar gebaseerd op één woord en dat is memorabel.

Verder vind ik reacties op mijn tekst altijd informatief en sta altijd open voor van alles en nog wat...

Fanny and Alexander

acties