Recensie

De Oost [Amazon Prime Video] (2020)

Het gemis aan Nederlandse films over de Indonesische Onafhankelijkheidsstrijd wordt stevig ingehaald.

door Thierry Verhoeven om 23:39 in RECENSIES
De Oost poster
Regie: Jim Taihuttu | Scenario: Mustafa Duygulu, Jim Taihuttu | Cast: Martijn Lakemeier (Johan de Vries), Marwan Kenzari (Raymond Westerling), Jonas Smulders (Mattias), Abel van Gijlswijk (Charlie), Coen Bril (Eddy), e.a.| Speelduur: 137 minuten | Jaar: 2020

Daar is hij dan eindelijk: de eerste Nederlandse speelfilm over de Indonesische Onafhankelijkheidsstrijd. Dankzij tientallen films weten we inmiddels vrijwel alles over de Duitse bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar over de oorlog waar Nederland zich vervolgens in stortte is de vaderlandse cinema altijd opvallend zwijgzaam geweest. Uiteraard is dit wat lastiger materiaal omdat Nederland in deze periode aan de verkeerde kant van de geschiedenis stond, maar dat gold net zo goed voor de Amerikanen tijdens de Vietnamoorlog en hun filmindustrie had binnen vijftien jaar na het einde van dat militaire conflict er toch al een stuk of vier klassiekers aan gewijd. Maar goed, beter laat dan nooit.

Het is ook best begrijpelijk dat niet elke Nederlandse filmmaker zijn handen durft te branden aan deze beladen materie. De gevoeligheid van deze periode openbaart zich al in het feit dat het militaire ingrijpen lang bekendstond als 'politionele acties'. Een eufemisme om u tegen te zeggen. De historische situatie is natuurlijk ook vrij ongebruikelijk: na vijf jaar de onderdrukte partij te zijn geweest, werd Nederland ineens de onderdrukker. Dat legde bloot dat alle ervaren gruwelijkheden van die voorgaande vijf jaar echt niet meer zo gemakkelijk op de Duitse volksaard konden worden afgewenteld. In films over de Duitse bezetting zijn er ook altijd wel Nederlandse verraders en wegkijkers, maar dat zijn altijd de uitzonderingen. Films waarin geen enkel Nederlands personage de sympathie verdient van de kijker, zijn helaas uiterst spaarzaam.

Voor de inzichtelijkheid in de materie helpt het ongetwijfeld dat schrijver-regisseur Jim Taihuttu (eerder verantwoordelijk voor Rabat en Wolf) de kleinzoon is van een Moluks-Indonesische soldaat die destijds meevocht aan de Nederlandse kant en zich na de Indonesische onafhankelijkheid gedwongen zag naar Nederland te emigreren. Taihuttu lijkt zich goed genoeg bewust van de afwezigheid van films over de laatste stuiptrekking van het Nederlandse kolonialisme om met De Oost een stevige inhaalslag te maken. Hij heeft namelijk geen geduld voor de romantisering waar veel vroegere oorlogsfilms zich van bedienden. Wellicht beschouwen de jonge Nederlandse soldaten bij aanvang hun militaire uitzending naar Nederlands-Indië nog als een mooi avontuur, maar uit alles wat de kijker te horen en zien krijgt kan duidelijk worden opgemaakt dat hun komst daar weinig goeds zal voortbrengen.

Aangenaam genoeg zijn deze uitgezonden 'Hollandse jongens' niet allemaal Hollands (voor de verandering spreekt niet iedereen met een Randstedelijk accent), maar het zijn wel degelijk jongens in plaats van dertigers die voor jonge soldaten moeten doorgaan. Niet alleen is dit waarheidsgetrouwer, maar het past ook beter in het verhaal: van jonge mannen wier tienertijd werd overschaduwd door de Duitse bezetting is het uiterst aannemelijk dat ze bij hun militaire uitzending wat emotionele bagage zullen meenemen. Slim is dan ook de casting van Martijn Lakemeijer, die de meeste kijkers nog steeds zullen associëren met zijn hoofdrol in de jongensverfilming Oorlogswinter. Het zou hem automatisch wat startkapitaal aan sympathie moeten opleveren. Maar kan hij die behouden? De geschiedenis laat zien dat het niet ongebruikelijk is dat de held van de ene oorlog de schurk is in de volgende.

Toch lijken aanvankelijk nog redelijk traditioneel de hokjes van de oorlogsfilm te worden afgevinkt: we volgen een door Lakemeier vertolkte soldaat die binnen het leger zowel vrienden als vijanden maakt en gaandeweg doorkrijgt dat de oorlog in Nederlands-Indië net iets anders in elkaar steekt dan hem thuis was voorgehouden. Deze Johan de Vries lijkt precies het type dat we in oorlogsfilms vaker als makkelijk identificeerbare hoofdpersoon krijgen aangereikt: redelijk bedachtzaam maar niet per se een pacifist. Echter, na een tijdje slaat zijn rusteloosheid om in een iets te sterke behoefte aan actie, waardoor hij op de radar komt van kapitein Raymond Westerling, die weliswaar onderdeel is van de Nederlandse krijgsmacht maar toch vooral zijn eigen plan trekt.

Hoewel De Oost tot dit punt zeker het bekijken waard is, neemt de film een vlucht na de introductie van Westerling. Dit blijkt namelijk niet de gebruikelijke rouwdouwer die blind opdrachten uitvoert, maar een zelfstandige denker die zijn aanzien en ervaring aanwendt om carte blanche te krijgen van zijn superieuren. Dat hij de steun heeft van de Nederlandse legerleiding betekent echter geenszins dat hij de Nederlandse belangen vooropstelt. Zo zegt hij zelf vooral gedreven te zijn om van het onafhankelijke Indonesië (een uitkomst die hij als onvermijdelijk beschouwt) een zo goed mogelijk land te maken, linksom of rechtsom. Er zit een hoop Alonzo Harris in dit personage, maar ook stukjes Colonel Kurtz en T.E. Lawrence. Westerling was overigens een bestaande persoon en het is de vraag of het gepast was hem onder zijn eigen naam te laten opdraven, maar het filmpersonage is er niet minder interessant door.

Met Westerling als zijn mentor daalt Johan steeds verder af in een moreel grijs gebied. Dat gaat hem aanvankelijk prima af, maar zorgt gaandeweg voor een groeiende gewetensnood, resulterend in een spannende confrontatie met zijn niets ontziende superieur. Hoewel Johans geweten ietwat abrupt komt opzetten, werkt zijn ontwikkeling vooral dankzij de flashforwards naar Johans tijd na de oorlog. In eerste instantie lijken dat simpele snippertjes te zijn over de moeilijkheid van het leven van soldaten in vredestijd, maar uiteindelijk bouwen ze op naar een heerlijk onthutsende epiloog. Nederland heeft eindelijk de eerste film die deze oorlog verdient.

De Oost is te zien bij Amazon Prime Video.

Lees ook onze interviews met hoofdrolspeler Martijn Lakemeier en bijrolacteurs Denise Aznam en Joenoes Polnaija.

13 Reacties

account_circleLog in of registreer om mee te praten.

RelentLess

Avatar

Zit er ook nog een beetje actie in?
Of is het alleen maar bla bla bla wat zijn we zielig?

Darthmar

Avatar

Vraag me af of dit een eerlijk verhaal verteld of meer: Nederlanders slecht Indonesiërs goed. Of de politieke bemoeienis van de VS ook wordt besproken.

elpeos

Avatar

Sterke film, maar toch wat teleurgesteld. Ik had persoonlijk wat meer van de beweegredenen en achtergrondinformatie van de Indonesiërs willen zien, wat onderdrukking met ze gedaan heeft en waarom de drang naar onafhankelijkheid zo groot was. Dat gevoel kwam namelijk van heel diep en van heel ver terug. Dat had wat mij betreft voor wat meer diepgang en empathie gezorgd en is wat mij betreft een net zo belangrijke boodschap (en effectiever) dan alleen de misdaden laten zien.

KeesjeNL

Avatar

@ Darthmar

Ik begreep uit de krant dat de Nederlanders in de film (en het echt) te laat op intel afgingen; waardoor ze geen opstandelingen/terroristen tegenkwamen maar hoofden op spiezen in platgebrande dorpen (die vermoedelijk hulden met de verkeerde partij).. Dat lijkt me dus best eerlijk.

mcdaktari

Avatar

Of de film politiek correct is en of er andere gebeurtenissen in zouden moeten zitten interesseert me niet, ik vond het een steengoeie film met een mooi verhaal en enkele harde scènes. Voor mij in ieder geval weer een hele mooie en goede NL oorlogsfilm ????

rinie-movie

Avatar

Ik heb gisteren de film met hoge verwachtingen bekeken op Prime.

En eigenlijk tot net over de helft van de speelduur van de film waar de nieuwe groep (de zogenaamde special force’s in de veelbesproken zwarte uniformen) werden gevormd was hij nog redelijk goed te doen.
Echter werd het daarna al heel snel een nog zwakkere film, die over het geheel gezien veel te veel clichés en vooroordelen ineen probeerde te gieten. Vooral de ongeloofwaardige verhaallijnen van o.a. een tot inkeer gekomen zoon van een zogenaamde prominente NSB’er en een zwak vertolkte rol van een officier (naar het voorbeeld van Jean-Claude van Damme) die volledig zijn eigen gang mag gaan en eigen rechter ging spelen met een voorliefde voor de Opera deden afbreuk aan het verhaal.
Ook het slot dialoog van de film is meteen dan ook precies een vertolking van de hele film, dus op z’n zachtst gezegd zeer zwak.

In mijn ogen had je in die bijna 2 1/2 uur durende film een veel betere en meer waarheidsgetrouwe film kunnen produceren, met betere achtergrond dialogen. Dit was dus wellicht weer een goedbedoelde poging, maar voegt totaal niets toe aan de waarheids-geschiedenis.

Ik snap dan ook niet helemaal goed hoe deze film hier dan aan 4 sterren komt.

BekiBeki

Avatar

Intrigerende film. De film zou nog iets beter zijn geweest indien er wat meer typische en herkenbare beelden van Java en Celebes (Sulawesi) in beeld waren gebracht. Laat onverlet dat er beslist moeite is gedaan om zaken waarheidsgetrouw over te laten komen, denk daarbij aan de typische namen van de Zuid Celebes "terroristen" en het Makassar dialect dat in de film werd gesproken. Hoop dat we met dit verhaal als Nederlanders iets minder arrogant naar onze geschiedenis zullen kunnen kijken en durven erkennen dat we nog maar 75 jaar geleden op rooftocht waren in de Oost....

emilia9

Avatar

Ik had er weinig van verwacht, maar ik vond het een geweldige film! Het begin met die rare bootjes met activisten deed me het ergste vrezen (maar misschien was dat ook wel een droom?) en dat de jongens elkaar 'gast' noemden leek me een beetje raar voor die tijd, maar van de aankomst in toen nog Nederlands-Indie af vond ik het geweldig. Wat ik echt heel erg goed vond werken en wat ik in ongeveer alle andere Nederlandse films en tv-series mis, was de heftigheid van het gevoel. Ik vond het volkomen logisch en begrijpelijk wat er met die Johan gebeurde, eerst de teleurstelling vanwege zijn slappe opdrachtgevers en daarna de hoop op verbetering toen Westerling veel daadkrachtiger bleek. Ik hoor niet tot de mensen die vinden dat Nederlanders hier slecht worden neergezet. Nederlanders zijn goddank ook mensen met gevoel, althans sommigen, en niet alleen maar keurige kruideniers en dominees. Deze film had voor mij wel wat weg van 'Platoon'. En ik had ook geen moeite met het einde, noch dat op Celebes, noch dat in Nederland. Integendeel, ik vond beide fantastisch. Verder waren de Indonesische beelden prachtig en de muziek, met name, die steeds weer terugkerende gamelan subliem, gewoon voor de schoonheid maar ook vanwege de tegenkleur. Heel duidelijk dat hier geen 100% Nederlander aan de touwtjes trok. Ontzettend veel lef! Van mij krijgt hij 5 sterren.

Orko

Avatar

4 sterren is nogal veel van het goede. Hoewel er op sommige momenten mooie beelden te zien zijn van landschappen, moet de film vooral het hebben van extreem geweld. Wat houd je over als je deze scènes weglaat? De karakters worden niet echt uitgediept (ivm spoilers licht ik dit niet verder toe). En met de entree van "GI Joe" de Turk glijdt de film verder af en is het ongestructureerd een aaneenschakeling van gewelddadige scènes.

Er zit wel wat goede historische context in. Zoals de opmerking dat Nederland van verschillende eilanden met verschillende mensen/religies/culturen op de tekentafel er één land van had gemaakt. En ook dat met de politionele acties met name jonge, en niet goed voorbereide, soldaten werden gestuurd die wel zin hadden in actie en eigenlijk totaal niet mentaal voorbereid waren op wat ze zouden aantreffen.

De recensie mbt de historische context rammelt ook een beetje. De politionele acties vergelijken met de Vietnam oorlog in relatie tot hoeveel films dat heeft opgeleverd slaat als een tang op een varken. De Vietnam oorlog drong door de de daar aanwezige media en de televisie letterlijk de woonkamer binnen van de Amerikaanse burger. De politionele acties waren veel meer een ver-van-mijn-bed-show voor Nederlanders ivm gebrek berichtgeving en medium om beelden te visualiseren. En zeggen dat Nederland van onderdrukte partij naar onderdrukker ging, klopt ook niet. Nederland was immers al voor WO II al een aantal jaartjes de baas in Indië en toen was er al sprake van culturele, religieuze, educatieve, sociale en economische onderdrukking.

Zwarte joop

Avatar

@ Fan-fan Doe dan ook gelijk een film over de Kolonisatie van de Nederlanders die er 350 jaar op los hebben geroofd ,verkracht en geplunderd hebben lijkt me intressanter

Zwarte joop

Avatar

@ Relentless Dat hoorde ik je opa en oma ook zeggen na de Wo II " wat zijn we zielig "

23VDV23

Avatar

Los van het debat rondom deze film vond ik de film an sich een tikkeltje tegenvallen. In positieve zin kun je Taihuttu zijn talent voor een beklijvende en effectieve beeldvertelling niet ontzeggen, alsmede zijn gevoel voor het werken met acteurs.

Het acteerwerk is net als in zijn vorige films een stuk beter dan in 9 van de 10 andere Nederlandse films. Een stuk subtieler, wat 'm deels zit in zijn (vermoedelijke) keuze in de mixage, al zullen de meningen daar over verdeeld zijn: niet alles is súpergoed verstaanbaar, maar daar lijkt bewust voor gekozen om het vermaarde 'kleinkunst articuleren' van het Nederlandse acteursgilde tegen te gaan. Ik zag de film met Engelse ondertiteling, dat zou kunnen hebben geholpen en het zit 'm ook wel duidelijk in de manier van spelen. Ik vond de film in ieder geval op dat vlak zoals gezegd 'voor Nederlandse normen' goed te pruimen, ware het niet dat niemand er echt uitsprong.

Martijn Lakemeier stond me in Oorlogswinter nog tegen, maar hier vond ik hem oerdegelijk. Van onze 'Hollywood-vedette' Kenzari mag je vind ik méér verwachten. Charismatisch acteur, maar verdwijnt nou niet echt in een rol die zich daar wellicht wel voor had geleend. Vergelijk dat met Johan Heldenbergh in Quo Vadis, Aida? en Kenzari mag diens schoenen niet eens poetsen. Peter Paul Muller in een relatief kleine rol als Majoor Penders krijgt dat dan bijvoorbeeld wel voor elkaar. Sprong er positief uit. Je ziet bij Kenzari eigenlijk ook nog maar weinig groei als acteur sinds bijvoorbeeld Wolf, terwijl een internationale carrière zuiderbuur Matthias Schoenaerts wel tot nog grotere hoogten deed stijgen. Van dat kaliber is Kenzari dan ook duidelijk niet. Nogmaals, degelijke rol, maar ergens wel jammer.

Het grootste mankement is echter het script. Al met al voelt het niet zo dat Taihuttu boven alles een donker stukje Nederlandse geschiedenis wilde blootleggen met een interessant perspectief om dit bespreekbaar(der) te maken. Op basis van het script dan...hij zal zelf heus een persoonlijk verhaal erbij hebben en ik lees/hoor dat er lesmateriaal gekoppeld aan is, maar puur naar de film kijkend voelt dat toch vooral als iets dat dan voor de vorm erbij is gedaan. Het scenario is rommelig. Er lijken simpelweg verhaalbeats en conventies uit bekendere Amerikaanse oorlogsfilms te zijn geplukt, waaruit vervolgens dan maar hetgeen is gepakt dat Taihuttu zelf 'wel tof vond' om een keer te mogen doen. En het feit dat dan op een gegeven moment die militairen in een door nazi's geïnspireerd kostuum worden gestoken lijkt dan ook vooral een keuze om ook maar ergens 'edgy' te zijn. Het spelen met flashforwards idem. Allemaal netjes uitgevoerd, maar voor een film over een onderwerp als dit veel te dunnetjes gemotiveerd. Als de dieperliggende urgentie er bij Taihuttu al was is die niet of nauwelijks voelbaar in de film. Uiteindelijk wordt het dan een film die kundig is gemaakt, maar zich ondanks alles veel te veel over platgetreden paden beweegt. Zeker als je kijkt wat het af en toe (al dan niet in alles rondom deze film heen) beweert of beter gezegd pretendeert te doen. 3/5

acties