'Fuori': Goliarda Sapienza's tintelende ode aan vrijheid en intimiteit binnen gevangenismuren (2025)
De Italiaanse schrijver vindt zichzelf opnieuw uit dankzij de bijzondere band met haar celmaatjes.
Regie: Mario Martone | Scenario: Mario Martone, Ippolita Di Majo | Cast: Valeria Golino (Goliarda Sapienza), Matilda de Angelis (Roberta), Elodie (Barbara), Sonia Zhou Fenxia (Sophie Wong), Daphne Scoccia (James Dean), e.a. | Speelduur: 117 minuten | Jaar: 2025
Schrijver Goliarda Sapienza zat op een creatief dood spoor toen ze kort de gevangenis in moest. Haar inmiddels bekendste werk De Kunst van het Genot kreeg ze maar niet gepubliceerd; dat gebeurde uiteindelijk pas na haar dood. Regisseur Mario Martone baseerde Fuori op haar twee boeken over haar gevangenisperiode. Het verblijf liet namelijk diepe sporen na. Sapienza bleef bevriend met de vrouwen die ze binnen ontmoette en vond er nieuw elan voor haar schrijverschap.
Zoals Sapienza in die boeken schreef, bood de gevangenis de vrouwen een vrijheid van doen en denken die hun buiten de muren ontbrak. Fuori ademt die gedachte in een losse vertelling. Martone filmde honderduit met de actrices, in plaats van strikt een uitgeschreven script te volgen. Valeria Golino, Matilda de Angelis en Elodie trekken zich al spelend aan elkaar op, waarbij het perspectief op Goliarda's belevenissen voortdurend verschuift.
Zo maken de normen die in het alledaagse leven zo zwaar wegen plaats voor verrassingen. Goliarda intrigeert als personage doordat ze zo stil is, maar soms gedurfd handelt. Op bezoek bij een van de vrouwen stapt ze onder de douche. Naakt en rokend daagt ze de anderen uit dat ze zich niet durven blootgeven. Martone filmt de daaropvolgende gezamenlijke douchescène sensueel zonder voyeuristisch te worden. Daarmee vat hij het tintelende van de vrije omgang, een rode draad in Sapienza's werk.
De vrouwen ontwikkelen hun eigen omgangsvormen, waarbij de intimiteit prikkelt. Dat geldt vooral voor de onderhuidse aantrekkingskracht tussen Goliarda en haar jonge protegé Roberta. Hun complexe verhouding laat zich niet classificeren en zorgt voor spanning in een verhaal vol lukrake wendingen - zo blijkt Goliarda opeens getrouwd. De behaaglijke, maar breekbare muziek van Robert Wyatt op de soundtrack versterkt de intieme sfeer.
Ook de omgeving draagt bij aan het gevoel van vrijheid. De gebeurtenissen spelen zich af in 1980, maar Martone beschouwt dat jaartal meer als een richtlijn. Nergens doet hij moeite om anachronismen te vermijden. Zo bevolken mensen van nu de vrouwengevangenis. Martones Rome ademt een tijdloze openheid, geholpen door de zonovergoten Romeinse ruïnes.
Tijd vormt wel een kluwen in Fuori. Lukraak geplaatste flashbacks leiden eerder af van de verhoudingen tussen de vrouwen dan dat ze die uitdiepen. Meerdere verhaalwendingen eindigen in het luchtledige. De losse vertelling krijgt daardoor iets speculatiefs. Sapienza's werk over het gevangeniswezen mengde feit en fictie; Martone borduurt daarop voort. Toch brengen juist die speculaties het nieuwe elan over dat Sapienza in de gevangenis vond.
Schrijver Goliarda Sapienza zat op een creatief dood spoor toen ze kort de gevangenis in moest. Haar inmiddels bekendste werk De Kunst van het Genot kreeg ze maar niet gepubliceerd; dat gebeurde uiteindelijk pas na haar dood. Regisseur Mario Martone baseerde Fuori op haar twee boeken over haar gevangenisperiode. Het verblijf liet namelijk diepe sporen na. Sapienza bleef bevriend met de vrouwen die ze binnen ontmoette en vond er nieuw elan voor haar schrijverschap.
Zoals Sapienza in die boeken schreef, bood de gevangenis de vrouwen een vrijheid van doen en denken die hun buiten de muren ontbrak. Fuori ademt die gedachte in een losse vertelling. Martone filmde honderduit met de actrices, in plaats van strikt een uitgeschreven script te volgen. Valeria Golino, Matilda de Angelis en Elodie trekken zich al spelend aan elkaar op, waarbij het perspectief op Goliarda's belevenissen voortdurend verschuift.
Zo maken de normen die in het alledaagse leven zo zwaar wegen plaats voor verrassingen. Goliarda intrigeert als personage doordat ze zo stil is, maar soms gedurfd handelt. Op bezoek bij een van de vrouwen stapt ze onder de douche. Naakt en rokend daagt ze de anderen uit dat ze zich niet durven blootgeven. Martone filmt de daaropvolgende gezamenlijke douchescène sensueel zonder voyeuristisch te worden. Daarmee vat hij het tintelende van de vrije omgang, een rode draad in Sapienza's werk.
De vrouwen ontwikkelen hun eigen omgangsvormen, waarbij de intimiteit prikkelt. Dat geldt vooral voor de onderhuidse aantrekkingskracht tussen Goliarda en haar jonge protegé Roberta. Hun complexe verhouding laat zich niet classificeren en zorgt voor spanning in een verhaal vol lukrake wendingen - zo blijkt Goliarda opeens getrouwd. De behaaglijke, maar breekbare muziek van Robert Wyatt op de soundtrack versterkt de intieme sfeer.
Ook de omgeving draagt bij aan het gevoel van vrijheid. De gebeurtenissen spelen zich af in 1980, maar Martone beschouwt dat jaartal meer als een richtlijn. Nergens doet hij moeite om anachronismen te vermijden. Zo bevolken mensen van nu de vrouwengevangenis. Martones Rome ademt een tijdloze openheid, geholpen door de zonovergoten Romeinse ruïnes.
Tijd vormt wel een kluwen in Fuori. Lukraak geplaatste flashbacks leiden eerder af van de verhoudingen tussen de vrouwen dan dat ze die uitdiepen. Meerdere verhaalwendingen eindigen in het luchtledige. De losse vertelling krijgt daardoor iets speculatiefs. Sapienza's werk over het gevangeniswezen mengde feit en fictie; Martone borduurt daarop voort. Toch brengen juist die speculaties het nieuwe elan over dat Sapienza in de gevangenis vond.