'Zondag de Negenste': ongemakkelijk dementiedrama raakt verstrikt tussen fictie en werkelijkheid (2025)
Alzheimer, geldzorgen, oude liefde en verdrongen familiegeheimen drijven twee broers verder uiteen.
in Recensies
Update:
Regie: Kat Steppe | Scenario: Kat Steppe | Cast: Josse de Pauw (Horst), Peter van den Begin (Franz), Kristien de Proost (Andrea), Frank Lammers (Dr. Mouton) e.a. | Speelduur: 107 minuten | Jaar: 2025
Midden in een veld staat een man. Links van hem gaapt een scherpe afgrond. Rechts van hem nog meer veld. Boven hem hangen dikke, grijze wolken. Eindelijk kan hij ademhalen. Maar dan toetert opeens een auto. Staat hij wel echt in dat rustige veld? Of bevindt hij zich eigenlijk op een drukke weg?
De man in het veld heet Horst en heeft al een tijd de ziekte van Alzheimer. Zijn broer Franz bezoekt hem vaak, maar elke ontmoeting loopt uit op een vechtpartij. Franz is blut en heeft Horsts geld nodig. Daarom probeert hij zijn broer over te halen om euthanasie te plegen. Andrea, een oude liefde van beiden, verschijnt op het toneel als buffer. Haar komst laat algauw zien dat beide broers rotsvast in het verleden zitten.
Het meest opvallende aan Zondag de Negenste is hoe hij dementie verbeeldt. Filmmaker Kat Steppe kiest voor een mengvorm van documentaire en fictie. Het verhaal van Horst is fictief, maar de bewoners in het zorgcentrum zijn echte mensen met dementie. Fictieve en non-fictieve scènes wisselen elkaar af, met zo nu en dan een interactie tussen beide werelden.
De scènes met de echte bewoners voelen vooral ongemakkelijk. Steppe geeft aan dat familieleden en bewoners betrokken waren bij de keuze om aan de film mee te doen. Toch roept hun aanwezigheid vragen op. Kunnen mensen die misschien niet meer goed weten waar ze zijn of wie ze tegenover zich hebben, volledig voorzien waarvoor ze toestemming geven? Zeker als zij mogelijk niet meer de mentale capaciteit hebben om het eindresultaat te begrijpen?
Die ongemakkelijkheid wordt versterkt door de manier waarop de bewoners in beeld komen. Ze worden vaak vanaf een afstand gefilmd tijdens hun dagelijkse rituelen, zoals hun maaltijden. Daardoor krijg je het gevoel een voyeur te zijn. Van een afstand kijk je naar mensen op hun kwetsbaarst.
Zo heeft een vrouw in een scène een enorme blauwe plek op haar gezicht, omdat ze de vorige nacht uit haar bed is gevallen. Het is duidelijk dat ze daar nog steeds door van slag is. Dat voelt als een forse inbreuk op haar privacy en als een moment waarvan je je kunt afvragen of kijkers daar wel deelgenoot van hadden moeten zijn.
De onbehaaglijkheid komt vooral doordat je de bewoners nauwelijks leert kennen buiten hun ziekte. De combinatie met het fictieve verhaal biedt te weinig ruimte voor hun persoonlijke verleden, waardoor ze gereduceerd blijven tot hun ziekte en de symptomen daarvan.
Het fictiegedeelte duikt juist wel in de gevolgen van alzheimer. De kijker wordt in Horsts belevingswereld gezogen. Je ziet wat hij ziet en daardoor ook waar hij denkt dat hij is. Het geluid verraadt echter dat hij zich in werkelijkheid heel ergens anders bevindt. Dit verschil tussen beeld en geluid maakt invoelbaar hoe verwarrend het moet zijn om steeds uit je eigen realiteit te worden gerukt.
Ook de herinneringen die Andrea en Franz aan Horst hebben, krijgen een wat absurde vorm. De oudere acteurs spelen hun jongere zelf, terwijl de andere acteurs in de scène wel jonger zijn. Zo gaat de oudere Andrea steeds op date met een veel jongere Horst. Ook worden deze scènes met een spotlight verlicht, wat suggereert dat de personages het verleden romantiseren. Andrea koestert warme herinneringen aan Horst.
Zo geeft Zondag de Negenste via cinematografie, licht en geluid een inkijk in hoe alzheimer voor een persoon kan zijn. De film beperkt zich niet tot de patiënt zelf, maar kijkt ook naar naasten uit de omgeving. Steppe durft Franz en Andrea als egoïstische mensen af te beelden die Horst vooral gebruiken voor hun eigen gewin.
Door het verschil in aanpak voelt de combinatie van documentaire en fictie nooit natuurlijk aan. De scènes met de echte bewoners onderbreken het verhaal, en andersom haalt het fictieve drama de aandacht weg bij hun werkelijkheid. Hierdoor krijgen zowel de fictieve personages als de echte bewoners niet de ruimte en achtergrond die ze verdienen. Wat een indringende, sympathieke verkenning van alzheimer had kunnen zijn, resulteert zo in een rommelige en ongemakkelijke film met een onaf verhaal.
Midden in een veld staat een man. Links van hem gaapt een scherpe afgrond. Rechts van hem nog meer veld. Boven hem hangen dikke, grijze wolken. Eindelijk kan hij ademhalen. Maar dan toetert opeens een auto. Staat hij wel echt in dat rustige veld? Of bevindt hij zich eigenlijk op een drukke weg?
De man in het veld heet Horst en heeft al een tijd de ziekte van Alzheimer. Zijn broer Franz bezoekt hem vaak, maar elke ontmoeting loopt uit op een vechtpartij. Franz is blut en heeft Horsts geld nodig. Daarom probeert hij zijn broer over te halen om euthanasie te plegen. Andrea, een oude liefde van beiden, verschijnt op het toneel als buffer. Haar komst laat algauw zien dat beide broers rotsvast in het verleden zitten.
Het meest opvallende aan Zondag de Negenste is hoe hij dementie verbeeldt. Filmmaker Kat Steppe kiest voor een mengvorm van documentaire en fictie. Het verhaal van Horst is fictief, maar de bewoners in het zorgcentrum zijn echte mensen met dementie. Fictieve en non-fictieve scènes wisselen elkaar af, met zo nu en dan een interactie tussen beide werelden.
De scènes met de echte bewoners voelen vooral ongemakkelijk. Steppe geeft aan dat familieleden en bewoners betrokken waren bij de keuze om aan de film mee te doen. Toch roept hun aanwezigheid vragen op. Kunnen mensen die misschien niet meer goed weten waar ze zijn of wie ze tegenover zich hebben, volledig voorzien waarvoor ze toestemming geven? Zeker als zij mogelijk niet meer de mentale capaciteit hebben om het eindresultaat te begrijpen?
Die ongemakkelijkheid wordt versterkt door de manier waarop de bewoners in beeld komen. Ze worden vaak vanaf een afstand gefilmd tijdens hun dagelijkse rituelen, zoals hun maaltijden. Daardoor krijg je het gevoel een voyeur te zijn. Van een afstand kijk je naar mensen op hun kwetsbaarst.
Zo heeft een vrouw in een scène een enorme blauwe plek op haar gezicht, omdat ze de vorige nacht uit haar bed is gevallen. Het is duidelijk dat ze daar nog steeds door van slag is. Dat voelt als een forse inbreuk op haar privacy en als een moment waarvan je je kunt afvragen of kijkers daar wel deelgenoot van hadden moeten zijn.
De onbehaaglijkheid komt vooral doordat je de bewoners nauwelijks leert kennen buiten hun ziekte. De combinatie met het fictieve verhaal biedt te weinig ruimte voor hun persoonlijke verleden, waardoor ze gereduceerd blijven tot hun ziekte en de symptomen daarvan.
Het fictiegedeelte duikt juist wel in de gevolgen van alzheimer. De kijker wordt in Horsts belevingswereld gezogen. Je ziet wat hij ziet en daardoor ook waar hij denkt dat hij is. Het geluid verraadt echter dat hij zich in werkelijkheid heel ergens anders bevindt. Dit verschil tussen beeld en geluid maakt invoelbaar hoe verwarrend het moet zijn om steeds uit je eigen realiteit te worden gerukt.
Ook de herinneringen die Andrea en Franz aan Horst hebben, krijgen een wat absurde vorm. De oudere acteurs spelen hun jongere zelf, terwijl de andere acteurs in de scène wel jonger zijn. Zo gaat de oudere Andrea steeds op date met een veel jongere Horst. Ook worden deze scènes met een spotlight verlicht, wat suggereert dat de personages het verleden romantiseren. Andrea koestert warme herinneringen aan Horst.
Zo geeft Zondag de Negenste via cinematografie, licht en geluid een inkijk in hoe alzheimer voor een persoon kan zijn. De film beperkt zich niet tot de patiënt zelf, maar kijkt ook naar naasten uit de omgeving. Steppe durft Franz en Andrea als egoïstische mensen af te beelden die Horst vooral gebruiken voor hun eigen gewin.
Door het verschil in aanpak voelt de combinatie van documentaire en fictie nooit natuurlijk aan. De scènes met de echte bewoners onderbreken het verhaal, en andersom haalt het fictieve drama de aandacht weg bij hun werkelijkheid. Hierdoor krijgen zowel de fictieve personages als de echte bewoners niet de ruimte en achtergrond die ze verdienen. Wat een indringende, sympathieke verkenning van alzheimer had kunnen zijn, resulteert zo in een rommelige en ongemakkelijke film met een onaf verhaal.
