Recensie

Zwartboek (2006)

Verhoevens eerste Nederlandse wapenfeit in twintig jaar is opvallend genoeg meer ‘Hollywood’ dan al zijn Amerikaanse producties bij elkaar: groots, meeslepen.

door Ruben Heijloo om 21:38 in RECENSIES
Zwartboek poster
Regie: Paul Verhoeven | Cast: Carice van Houten (Rachel/Ellis), Thom Hoffman (Hans Akkermans), Halina Reijn (Ronnie), Derek de Lint (Gerben Kuipers) e.a. | Speelduur: 145 minuten | Jaar: 2006

De verloren zoon is wedergekeerd. Na twintig jaar zijn heil te hebben gezocht in het grote, machtige Hollywood, is Paul Verhoeven terug in Nederland. Zijn eerste wapenfeit: Zwartboek, een film die opvallend genoeg meer ‘Hollywood’ is dan al zijn Amerikaanse producties bij elkaar: groots, meeslepend en zonder al te veel scherpe randjes. En hoewel dit laatste misschien te betreuren is, boeit de film van de eerste minuut tot de laatste. Zwartboek onderstreept nog maar weer eens dat Verhoeven een van de meest interessante en prikkelende regisseurs is, niet alleen binnen Nederland, maar wereldwijd. Laten we daarom op onze blote knietjes bidden dat het drama rond de financiering van Zwartboek Verhoeven niet wederom naar Amerika drijft. Filmmakers van dit kaliber moeten we koesteren.

Op het eerste gezicht lijkt het een veilige keuze: alwéér een film over de Tweede Wereldoorlog. Dat doet het goed in het buitenland en wij Nederlanders kunnen ons weer eens heerlijk wentelen in onze slachtofferrol. Maar na al die films over de bezetting, is bij sommigen de oorlogsmoeheid toegeslagen. Heel begrijpelijk. Daarom een dringende oproep aan deze mensen: laat je aanvankelijke weerstand je niet tegenhouden om naar Zwartboek te gaan. Want hoewel de film ten tijde van de Duitse bezetting speelt, overstijgt Zwartboek de oorlogsfilm. Het is in de eerste plaats een onvervalste avonturenfilm. Niet dat ons de gruwelen van de oorlog bespaard blijven, maar de nadruk ligt – eigenlijk net als bij Soldaat van Oranje – op de avonturen die de verzetsstrijders beleefden. Het is een kant van de oorlog die vaak beschamend van tafel wordt geveegd als zijnde oneerbiedig, maar het maakt een verdomd spannende film.

In Zwartboek volgen we de joodse Rachel, of Ellis de Vries, zoals ze later wordt genoemd. Als tijdens een vluchtpoging door de Biesbosch haar hele familie door de Duitsers wordt uitgemoord, sluit ze zich aan bij het verzet. In die hoedanigheid infiltreert ze bij de Duitsers om daar, als liefje van een van de hoge officieren, informatie los te krijgen die het verzet kan helpen bij het bevrijden van gevangenen. Dit mislukt jammerlijk. Er blijkt een verrader in het spel te zijn en de verdenking valt op Ellis. Met zowel de Duitsers als het verzet op haar hielen, probeert Ellis er achter te komen wie de mol is…

Aan Carice van Houten de zware taak om Zwartboek te dragen. Ze is in haast elke scène te zien. En wat blijkt? Ze is helemaal niet het neutrale, mooie gezichtje waar ze wel eens voor uitgemaakt wordt. Van Houten speelt ingetogen en beheerst, maar weet de kijker precies op de juiste momenten te raken. De nu al fameuze scène waarin Rachel instort - “Houdt het dan nooit op?” - veroorzaakt kippenvel. Er is slechts één smetje op de verder ijzersterke cast en dat is het tamelijk irritante personage Theo (gespeeld door een stuntelende Johnny de Mol). Hoewel zijn worsteling met de ethiek van het doden van Duitsers interessant is, wordt dit erg knullig verbeeld.

De financiering van Zwartboek had nogal wat voeten in aarde. De film heeft 17 miljoen gekost – een schijntje naar Hollywoodmaatstaven – wat het tot de duurste Nederlandse productie ooit maakt. En dit brengt nogal wat spanningen en verwachtingen met zich mee. Meerdere malen hebben de investeerders gedreigd zich uit het project terug te trekken. Sommigen hebben dit ook daadwerkelijk gedaan. Producent San Fu Maltha had de grootste moeite de boel bij elkaar te houden. De druk van de investeerders is begrijpelijk, want de Nederlandse markt is klein. De film moet dus een zo breed mogelijk, liefst internationaal publiek aanspreken om zichzelf terug te verdienen. Maar heeft de poging om alle geldschieters tevreden te houden zijn weerslag gehad op de inhoud van de film?

Films van Verhoeven zijn vaak op verschillende manieren te bekijken. Allereerst als puur entertainment. Maar daaronder is Verhoeven vaak druk bezig onbarmhartig te wroeten in de duistere kanten van de menselijke ziel. Dit was het geval bij Robocop, misschien zelfs bij Showgirls en zeker bij Starship Troopers. Het is deze laatste film waarmee Zwartboek zijn boodschap deelt: elk slachtoffer is op zijn of haar beurt weer een dader. Niets is zwart-wit. Maar in tegenstelling tot zijn vorige films zit deze venijnige laag in Zwartboek dieper verborgen. Ook bevat de film een stuk minder Verhoevenmomenten dan we zouden willen, wat het bijna tot een conventionele oorlogsfilm maakt. Bijna. Want gelukkig zien we hier en daar toch nog de hand van de meester: in de cynische grapjes, in de korte momenten van expliciet geweld, in het niet schuwen van bloot en seks. Maar van de ‘Cronenberg van de lage landen’ mag je meer verwachten. Het ontbreken van een duidelijk Verhoevenstempel maakt dat Zwartboek minder scherp en uitgesproken is dan gehoopt. De film is er ongetwijfeld toegankelijker door geworden, maar mist hierdoor de potentie om een klassieker te worden zoals Soldaat van Oranje.

29 Reacties

account_circleLog in of registreer om mee te praten.

Peter

Avatar

Offtopic: ik heb bij die foto steeds het idee dat herman koch door het beeld stampt

Einstein Returns

Avatar

Peter "offtopic: ik heb bij die foto steeds het idee dat herman koch door het beeld stampt"

ik moest inderdaad ook meteen aan de befaamde 'wiedergutmachungsschnitzel' denken bij dat plaatje...

on topic: strakke recentie. We gaan die film eens snel bekijken..

Arthaum

Avatar

Einstein Returns "ik moest inderdaad ook meteen aan de befaamde 'wiedergutmachungsschnitzel' denken bij dat plaatje..."


:E:E Heerlijk!

Webjoker

Avatar

Dat is weer eens wat anders dan met poesen praten voor Carice van Houten. Deze wil ik zeker bekijken. De recensies zijn bijna unaniem en ik ben zeer benieuwd.

Groundhog

Avatar

Yeah...gelukkig geen tegenvallende recensie. Eigenlijk precies wat ik er van verwacht had. Op naar de bios! :-S

Axeqlusive

Avatar

Ik ben er gisteren gelijk naartoe geweest, wat een GEWELDIGE film zeg, blew me away. Paul Verhoeven ruless en Carice... wat kan ik zeggen, elk woord zal haar prestatie tekort doen.

De proloog en epiloog vallen een beetje uit te toom naar mijn idee, maar wat een geweldige film, ik ben er razendenthousiast over!

Thyplosion

Avatar

Of hij ROBOCOP of Showgirls kan overtreffen hing af van deze film en volgens mijn mening is hij daarin geslaagd! Wat een film!! Echt prachtig ik heb met open ogen zitten kijken! Het is misschien niet zo'n zwart drama Als Steven Spielbergs Schindler's List of Der Untergang, maar hij mag toch zeker in dit rijtje geplaatst worden van mij!!!!! [rating 4.5]

Zeurdoos

Avatar

Hmm, Volkskrant had gisteren blijkbaar een flinke offday, want zowel China Blue, Zwartboek en Brick komen er niet al te best uit (resp. */*****, **/***** en ***/*****). Ook bekijken ze alle 3 de films totaal anders. Toch apart, en niet goed voor je vertrouwen in Volkskrant recensies. Filmtotaal recensies daarentegen... Blindelings! :E

Prima recensie in elk geval, en waarschijnlijk na vanavond kom ik er achter of ik het er mee eens ben.

Remco

Avatar

Ben vandaag naar zwartboek geweest en het was zeker een onderhoudende film maar er zal zeker geen oscar mee gewonnen worden. Daarvoor is de film toch echt te mainstream. Een hollandse film naar amerikaans recept met af en toe een paar one liners die zo uit een amerikaanse film kunnen komen.
Op zich niks mis mee natuurlijk en over het algemeen wordt er erg goed geacteerd maar het wordt nergens echt origineel. Ik zou zeggen 3 sterren

Robkorv

Avatar

Net gezien.

Zeker een bioscoop bezoekje waard.... maar ik had toch wel wat meer verwacht van Paul.

Quido

Avatar

Ondanks dat het ruim drie weken geleden is dat ik hem zag, spoken veel scènes nu nog door mijn hoofd rond. Ben echt onder de indruk. Paul legt zoals gebruikelijk veel (persoonlijke) lagen in de film. Heerlijk om die verwijzingen naar eerdere films te zien en dat er qua structuur ook weer gelijkenissen te trekken zijn met eerdere films. De film is vanaf een bepaald moment een lange kogelregen op de kijker. Meeslepend, vol vaart en hard. Bijna geen rustpunten en wanneer je denkt dat zich er even eentje aandringt, wordt je weer direct op de keiharde werkelijkheid gewezen. De pro- en epiloog vind ik iets typisch "Hollywoods" (hoewel er op het einde weer een sterke Verhoeven paradox in zit). De film had wat mij betreft een paar minuten eerder mogen eindigen, al maakt die paradox het toch nog aardig. Een van de weinige films waar ik de aftiteling van gekeken heb, zo ontroerd en onder indruk ben ik eigenlijk nooit snel. Als Carice niet doorbreekt met deze rol weet ik het ook niet meer ...

Ben 24 augustus naar een persvoorstelling geweest en ga morgen weer naar de bios. De volle 5 sterren beoordeling ligt binnen handbereik, geen enkele film is zonder kleine minpuntjes. Voor nu 4½ sterren.
Mijn complete recensie is hier te vinden.

Westlander

Avatar

Onthutst over de actiedichtheid met een salvo aan climaxen op een bepaald moment in de film ben ik even sprakeloos.
Meer reacties volgen.

Westlander

Avatar

Een spannende oorlogsactiefilm met spetterende scenes. Al in het begin volgen de gebeurtenissen elkaar in razend tempo op tot het moment waarop de versnelling nog een tandje hoger wordt gezet. Hoeveel keer een climax kan een kijker in de laatste filmfase nog hebben? Vaak zijn de beelden zo heftig en schokkend dat je je adem inhoudt.
Carice van Houten en Tom Hoffman acteren super in tegenstelling tot soupie John de Mol en Theo Maassen (the wrong man at the wrong place).
Een film van eigen bodem met de allure van Hollywood, dat werd wel weer eens tijd.
Ik ben trouwens benieuwd hoe de vertaling in het Engels klinkt .......... daar win je in ieder geval geen Oscar mee.
Om nog een keer zo'n heftige bioscoopavond te beleven, ga ik Zwartboek zeker weer zien.
De meest vertrouwde scene was natuurlijk de druivenkas in het begin van de film ................ daarvoor ben ik nu eenmaal een Westlander Smiley face

MovieInsider

Avatar

Sluit me aan bij Westlander over de stortvloed aan climaxen en plotwendingen. Dat is eigenlijk het voornaamste probleem met Zwartboek: het is allemaal net wat té bedacht en te gelikt gefilmd. Nergens kreeg ik daardoor het gevoel naar een authentiek stukje geschiedenis te kijken. Als spannende thriller werkt het wel. Iedereen heeft het over de, inderdaad fenomenale, Carice van Houten...maar mijn eerste reactie was: Thom Hoffman rules!!!

Andy

Avatar

Ik heb hem gisteren gezien en was onder de indruk van de film.

coolcredit

Avatar

Eindelijk weer een Verhoeven in vorm, en dan gelukkig in het Nederlands! De beelden blijven in je kop zetten, en echt...Carice is fenomenaal, evenals thom hoffman en derek de lint, welk ook al in Soldaat van Oranje heeft gespeeld. Goede film, al mist er soms enig hard kantje en is t een beetje hollywood gladjes, maar zeker 4 sterren. Let ook op de duitse generaal...volgens mij komt die uit der untergang of niet?

Qaizer

Avatar

Gisteren gezien. Het beste aan deze film is; je blijft kijken. Geen moment dwalen je ogen van het doek...het ziet er ook allemaal zo mooi uit! Carice is weergaloos goed, het scenario solide en onderhoudend en er is net genoeg diepgang om er een slimme, maar vooral hele goede oorlogsfilm van te maken.

Diempie

Avatar

Ik heb de film gisteren gezien, en wil me graag uitsluiten op de mening van Westlander over John de Mol. Ik vind het zwaar tegenvallen. Ik heb mezelf bijna zitten ergeren aan de acteerprestaties van Johm, beetje zonde!

raymills84

Avatar

Zwartboek ziet er fantastisch uit, geluidsband is geweldig, schitterend acteerwerk. De aktiescenes zijn niet talrijk maar zijn in beeld gebracht zoals ze dat normaal alleen in Hollywood kunnen. Toch vind ik Zwartboek een tegenvaller. Het plot is erg dun en naar het eind mondt dit steeds meer uit in een standaard thriller. Ondanks dat Carice van Houten geweldig is blijft haar karakter een beetje vlak, wat overigens geldt voor de meeste personages. Verhoeven had hier meer uit kunnen halen met een beter scenario en het achterwege laten van zijn gewoonte om naakt/seksscenes er bij de haren bij te slepen en die ook nog eens heel kil te verfilmen..... vooral de scene met Thom Hoffman waar Van Houten haar schaamhaar met peroxide te lijf gaat past beter in Basic Instinct of Showgirls. Het zijn scenes die een meesterwerkje in de weg staan.

Fabs

Avatar

Ik blijf deze film echt vreselijk goed vinden. Afgelope zondag heb ik 'm gezien samen met een vriendin en nog steeds heeft de film me niet los gelaten.

Bepaalde momenten blijven je zo bijstaan! Ik ging echt naar de bios met de verwachting dat de film wel 'aardig tot goed' zou zijn. Immers ben ik meestal niet zo'n fan van Nederlandse films, maar Zwartboek heeft me echt totaal weggeblazen :W . Zelden was de bioscoop geheel bij ons uitverkocht *we hebben nog zo'n ouderwetse met een nogal grote zaal en daar boven nog balkon* en toch doodstil.

Carice was geweldig in deze film :W , en het verhaal was verbluffend goed en op geen moment saai. Tuurlijk zijn er altijd kleine puntjes van kritiek, maar die zijn verwaarloosbaar bij de overdaad aan pluspunten.

Kortom, iedereen die deze film nog niet heeft gezien moet het zeker doen! Het is echt een film die je, naar mijn mening, in de bios moet zien.

Nu nog hopen dat ze die oscar winnen ;) :Y , een goede kans hebben ze zeker

bartels4

Avatar

Met overmacht de beste Nederlandse film ooit!!! Deze film boeit van begin tot het eind!!!
Geen ordinair gevloek of Sex zoals altijd in en Nederlandse film,maar gewoon een enorm boeiende film!!! voor mij 5 sterren!!!! Van mij krijgt deze film een Super Oscar!!!

Marcel

bartels4

Avatar

Aktie scenes niet talrijk??
Hey Raymills ,je hebt zeker liggen pitten!!!

Henri

Avatar

Zwartboek is een film die aan vele kanten rammelt, daardoor worden bepaalde scènes en het plot ongeloofwaardig. En dan zullen we nog maar niet hebben over het einde met de doodskist zo ridicuul, dat je het gevoel kreeg in een Comedy te zijn beland. Het scenario was zeer zwak: veel te veel willen laten zien, weinig uitdieping van karakters, zwakke teksten. Ook het geuid was, zoals bij bijna alle Nederlandse films, matig tot slecht. Halina Reijn heeft de meeste potentie en niet Van Houten. Paul Verhoeven kan beter avonturenfilms gaan maken of hij moet een ijzersterk verhaal in handen krijgen, dat zich zó laat verfilmen. Zwartboek 2 sterren.

Henri

Avatar

Ik was te mild. Zwartboek, één héél klein sterretje voor dit wangedrocht.

petervdn

Avatar

Henri "Ik was te mild. Zwartboek, één héél klein sterretje voor dit wangedrocht."


Zozo, er nog een nachtje over geslapen en nu alweer een andere mening. Laat vooral weten wanneer je weer van gedachten veranderd... O+

BunnyHunter

Avatar

Hoezo was het einde dan "redicuul" er zijn in en na de oorlog wel veel belachelijkere dingen gedaan met mensen, en denk aan de spoiler tags.

bartels4

Avatar

Edit Kenji: niet schelden hè.

aapejong

Avatar

Ben net terug uit de bioscoop. Hij is mij zwaar tegen gevallen,
het niveau van soldaat van oranje wordt echt bij lange na niet
gehaald. Op welke punten faalt de film naar mijn idee?

- Humor, is nauwlijks aanwezig
- Weinig persoonlijk, ik heb me nooit echt verbonden gevoeld
met de hoofdfiguren.
- Vlakke karakters, bv de leden uit het verzet komen allemaal
nogal 1-dimentionaal over...
- Weinig spanning, dat heeft voor mij natuurlijk te maken dat ik
met niet verbonden voelde met de hoofdpersonen,
- een paar echt ongeloofwaardige dingen zoals die
duitser die perse in die kist wou kijken en toen nog even
ging ruiken of ze echt dood was...come on...

Wat ik wel goed vondt waren de geluids effecten. Als iemand
werdt neergeschoten leek het bijna of je zelf werd neer gehaald.

quiki000

Avatar

Gisteren "Zwartboek" gezien. Moeilijk te beoordelen. Zéér goed acteerwerk; "mooi" gefilmd.
Maar: het verhaal rammelt aan alle kanten. Er valt niks te lachen. Veel klopt gewoon niet helemaal. Vrijwel iedereen, Nederlands of Duits, is een verrader of deugt anderszins niet. Paul Verhoeven, en dús veel geweld en seks.
Was er niet kapot van, en leefde niet mee.
Drie sterren, toch wel.

Zwartboek

acties