Elk land heeft wel zijn eigen Oskar Schindler. De Zweedse versie heet Gösta Engzell, een bescheiden man die zijn verhaal nooit publiekelijk heeft verteld, maar nu samen met zijn medestrijders geëerd wordt met een verfilming van hun daden. Dit verhaal heeft natuurlijk een happy end - dat is echt geen spoiler -, dus besloot de Zweedse tak van Netflix het in een komisch jasje te gieten. Met kolderieke deuntjes, grappige personages en een ironische voice-over.
Want wat deden die Zweden tijdens de Tweede Wereldoorlog? Officieel waren ze neutraal, maar natuurlijk lagen deze Scandinaviërs wel ingeklemd tussen bezette gebieden (Noorwegen en Denemarken) en een land dat in eerste instantie met de Duitsers meevocht tegen de Russen (Finland). De diplomatieke band met de Nazi's was dus essentieel om niet alsnog ingelijfd te worden en Zweden deed veel om het hen naar de zin te maken.
Er werd handel gedreven, Duitse troepenverplaatsingen door de uitgestrekte bossen werden toegestaan en de censuur zorgde ervoor dat er niets in de Zweedse kranten verscheen dat Hitler voor het hoofd zou stoten. Toen de Joden uit de omringende landen massaal werden opgepakt en gedeporteerd deden de Zweedse officiële instanties aanvankelijk alsof hun neus bloedde.
Gösta is in 1942 het hoofd van de juridische afdeling asielzaken in Stockholm. Dat klinkt gewichtiger dan het was. De kantoortjes bevinden zich in de kelder van het gebouw en de toiletgeluiden zijn erg nadrukkelijk te horen tijdens vergaderingen en ander werk. Dit is het domein van grijze bureaucraten, die stempels zetten en (letterlijk) van bovenaf gekoeioneerd worden. Niemand verwacht hier een Oskar Schindler.
Nu is Gösta dat ook niet. Zijn strijd tegen die Endlösung is er eentje van diplomatie, bureaucratische pirouetten, geldstromen beheren en... stempels zetten. Hij lijkt dus eigenlijk meer op Itzhak Stern. Gösta's doel is om zoveel mogelijk Joodse mensen uit de bezette landen naar het neutrale Scandinavische land te krijgen. Op basis van gezinshereniging, vage Zweedse afkomst of zelfs omdat iemand er een paar keer op vakantie is geweest. Ook maar de kleinste link ('länken') met Sverige is genoeg om in aanmerking te komen voor immigratie.
De strijd die Gösta en zijn medestanders met de pen tegen de Duitse vernietigingsmachine voeren is van zichzelf niet de meest enerverende (al trekken de makers alles uit de kast om de juridische, politieke, publicitaire en administratieve ontwikkelingen toch spannend te maken), maar de komische noten maken dit toch een onderhoudende film. Er wordt natuurlijk niet gelachen om de gruwelen van de holocaust, maar wel om het proces en de figuren die een rol spelen in dit merkwaardige stukje geschiedenis.
Films als La Vita è Bella, Inglourious Basterds en Jojo Rabbit toonden al aan dat de historische achtergrond van de Tweede Wereldoorlog grappige situaties en personages niet hoeft uit te sluiten en Den Svenska Länken gaat respectvol genoeg met de thema's om dat niemand hier aanstoot aan zal nemen. Het humoristische kader zorgt er in dit geval echter wel voor dat we niet eindigen met de overweldigende emoties van bijvoorbeeld One Life, die eenzelfde soort materie behandelt.
Niettemin is Den Svenska Länken een onderhoudende film die weer eens laat zien dat gewone mensen (Gösta wordt door de voice-over zelfs een 'nobody' genoemd) een verschil kunnen maken tegen kwade krachten die veel groter zijn dan zijzelf. Er zijn alleen moreel besef, doorzettingsvermogen en - in dit geval - de juiste stempels voor nodig. Een boodschap als deze is in een klimaat van toenemende onverdraagzaamheid en egocentrisme meer dan welkom. En wordt het ook niet eens tijd voor een film over de daden van Jan Zwartendijk?
Den Svenska Länken is te zien bij Netflix.
