Het Italië van de jaren zeventig was als een enorm wespennest waarin meerdere soorten, de ene nog gevaarlijker dan de andere, actief zijn. De meest fascinerende figuur uit die periode was geen gangster, maar een uitzonderlijk getalenteerde kunstenaar die van meerdere walletjes at en betrokken raakte bij de grootste criminele gebeurtenissen. Over deze Antonio Chichiarelli werd verrassend genoeg nooit een film gemaakt. Tot nu toe, want Stefano Lodovchi kreeg het alsnog voor elkaar, in een uitgesproken Romanzo Criminale-stijl.
Midden jaren zeventig trekt kunstschilder Toni Chichiarelli, samen met zijn boezemvrienden Fabione en Vittorio van een dorpje in Abruzzen naar Rome om er carrière te maken. Fabione belandt bij de extreemlinkse Rode Brigades, terwijl priester Vittorio hoopt op een kans binnen het Vaticaan. Toni flirt met het criminele milieu, maar raakt er pas echt in verstrikt via kunstgalerijhoudster Donata. Zij is diep onder de indruk van zijn talent en wanneer ze hem vraagt een Modigliani na te maken, doet hij dat perfect.
Via Donata leert hij ook de leider kennen van de Banda della Magliana, waarvan het verhaal eerder werd verteld in Romanzo Criminale. Die bende onderhoudt banden met neofascisten in hoge functies, de geheime dienst en de maffia, die allemaal wel een beroep willen doen op de kunsten van deze merkwaardige man. Zo raakt Toni betrokken bij de ontvoering van ex-premier Aldo Moro. Intussen zit hij zodanig verstrikt in een misdadig kluwen dat zijn leven in gevaar komt. Om de een of andere reden wil Toni zich echter blijven bewijzen als een dief die tegelijkertijd kunstenaar is.
De film, gebaseerd op het boek Il Falsario di Stato, schiet uit de startblokken op een manier die doet denken aan Sunset Boulevard, met Toni die vanuit het dodenrijk zijn levensverhaal vertelt. Wat volgt is een interessante kijk op een crimineel die alles in huis had om een bijzonder succesvol kunstenaar te worden. Milieu, opvoeding, machogedrag en de lokroep van snel geld brachten hem echter op het pad van de misdaad.
De echte Toni was waarschijnlijk een angstaanjagendere schelm dan hij hier wordt voorgesteld. De scenaristen en hoofdacteur Pietro Castellito maken hem sympathieker en naïever en beelden Toni uit als een geniale opportunist die zich aangetrokken voelt tot zware jongens, maar zich blindelings in zijn ongeluk stort wanneer hij zich inlaat met corrupte figuren van wie zelfs koelbloedige huurmoordenaars zeggen dat ze pas écht slechte mensen zijn. De artiest-dief heeft in deze filmversie bovendien geen enkel besef van politieke machtsspelletjes. Hij meandert tussen extreemlinkse terroristen en neofascisten alsof daartussen nauwelijks verschil bestaat.
Regisseur Stefano Lodovichi vergelijkt hem op een bepaald moment zelfs met Alex uit A Clockwork Orange. Niet omdat Toni een gewelddadige kerel zou zijn - althans niet in deze film - maar omdat hij wordt neergezet als een onstuimige naïeveling die zich laat gebruiken door fascisten en uiteindelijk, ondanks alles, nooit tot inzicht komt. Zelden heb je zo'n extreem atypische gangster gezien. En net dat aspect maakt Il Falsario de moeite waard.
De verhaalsopbouw zal voor liefhebbers van Italiaanse cinema enigszins vertrouwd overkomen. Il Falsario draagt onmiskenbaar de stempel van Sandro Petraglia, de beroemde scenarist die gespecialiseerd is in politiek en criminele drama's. Met scripts voor onder meer Il Piovra, La Meglio Gioventù, Romanza Criminale, Piazza Fontana en La Prima Linea heeft hij ontwikkeld als chroniqueur van het naoorlogs Italië. Petraglia weet hoe hij dramatische scènes moet schrijven en heeft een voorliefde voor flashbacks en ellipsen.
Toch had dit een veel scherpere en meer gelaagde film kunnen worden. De echte Chichiarelli was politiek veel bewuster en ook betrokken bij het Banco Ambrosiano-schandaal en de moord op een belangrijke journalist (feiten die hier niet aan bod komen). De makers kozen echter voor een romantische vereenvoudiging van het verhaal. Vermoedelijk wilden ze vooral een publiek aanspreken dat houdt van zeer degelijke en spannende, maar niet altijd diepgravende misdaadseries zoals Gomorrah en Suburra, en zag Netflix een scherpe dissectie van de band tussen misdaad en politiek niet zitten.
Dat is jammer, want het leven van Chichiarelli is zo rijk aan drama, schandalen, fraude, moord en vooral politieke connecties dat alleen een lange, compromisloze serie het volledige verhaal recht had kunnen doen. In zijn huidige filmvorm werkt Il Falsario het best als een aanvulling op Romanzo Criminale. Dit is een onderwerp waar Marco Bellocchio wonderen mee kan doen. En als Francesco Rosi nog had geleefd, had hij er ongetwijfeld een meesterwerk à la Salvatore Giuliano of Il Caso Mattei van gemaakt.
Il Falsario is te zien bij Netflix.
[video]swW28MsiVJM[/video]
