Toen Walt Disney zijn plannen voor Disneyland voor het eerst deelde, dacht vrijwel iedereen dat hij gek was. Het idee van een pretpark dat ambitieuzer, schoner en grootser moest zijn dan alles wat men tot dan toe kende, leek een onhaalbare droom. Er is al veel gezegd, geschreven en gefilmd over de totstandkoming van Disneyland. Maar de nieuwe documentaire van Leslie Iwerks, Disneyland Handcrafted, duikt in het verhaal op een manier die letterlijk nog niet eerder is vertoond.
Met Disneyland Handcrafted laat Iwerks bewust de bekende verhalen over Walt Disney links liggen, Disney als visionair of hoe hij in de schulden raakte om alles te bekostigen. De documentaire richt zich volledig op een korte, maar beslissende fase: de tien maanden tussen de eerste schop in de grond in Anaheim in Californië en de opening in juli 1955. De camera's volgen uitsluitend de fysieke bouw van het pretpark. Dankzij nooit eerder vertoonde beelden uit het Walt Disney Archief ontstaat een uniek, bijna voelbaar verslag van improvisatie, ambacht en tomeloze ambitie die aan de basis van Disneyland lagen.
Die benadering sluit naadloos aan bij Walt Disneys eigen uitspraak dat Disneyland zelf altijd de hoofdrol moest spelen. Disneyland Handcrafted bestaat volledig uit zeventig jaar oud beeldmateriaal. Er is geen voice-over, geen hedendaagse interviews en geen uitleg achteraf. De beelden spreken voor zich en tonen de constructie van het park ongefilterd. Juist door die strikte vormkeuze krijgt de documentaire een zeldzame authenticiteit en voelt het alsof de kijker zelf naast de bouwvakkers staat.
Het geluidsontwerp van Disneyland Handcrafted is net zo terughoudend als doordacht. Af en toe klinkt een voice-over van betrokkenen bij de totstandkoming van het park, waarbij Walt Disney zelf minder nadrukkelijk aanwezig is dan verwacht. In plaats daarvan horen we stemmen van onder anderen artdirector Richard Irvine en bouwbegeleider Joe Fowler. Hun bijdragen dienen niet om het verhaal te sturen, maar om richting te geven aan wat op beeld gebeurt. Ze houden de kijker bij de les zonder de aandacht van het visuele proces af te leiden.
Disneyland Handcrafted markeert de vierde keer dat regisseur Leslie Iwerks zich verdiept in de wereld van Disney. Na The Hand Behind the Mouse, over haar grootvader en mede-bedenker van Mickey Mouse Ub Iwerks, volgden The Pixar Story en The Imagineering Story. Hierin richt Iwerks zich vooral op de creatieve talenten die de Disney-parken mogelijk maken. Deze nieuwe documentaire voelt als een natuurlijke aanvulling daarop. Niet de attracties staan centraal, maar het werk en de mensen die het uitvoerden. Van het leggen van rails tot het schilderen van voertuigen.
Disneyland Handcrafted richt zich op de ambachtslieden, ontwerpers, landschapsarchitecten en hoveniers die stap voor stap een abstract idee omzetten in een fysieke werkelijkheid. Hoewel het park onlosmakelijk verbonden is met Walt Disney, laat de film zien dat het tot stand kwam door collectieve arbeid. Het proces staat centraal: ongepolijst, weinig glamoureus, maar van onschatbare waarde.
Disneyland is een plek die ons meevoert naar nieuwe plekken, of naar plekken die nooit hebben bestaan, en geeft ons het gevoel deel uit te maken van een verhaal. Disneyland Handcrafted doet dat door ons terug te voeren naar een punt in het verleden en ons getuige te laten zijn van hoe deze geschiedenis zich voor onze ogen ontvouwt. Voor echte Disney-fans -- en iedereen met oog voor ambacht en geschiedenis -- vormt Disneyland Handcrafted een stille, maar indrukwekkende ode aan de mensen en het werk achter Walt Disney's magnum opus.
Disneyland Handcrafted is te zien bij DisneyPlus.
