De omstreden Amerikaanse Shakersbeweging heeft nog slechts een handjevol leden. Niet zo gek, want celibatair leven is een van de belangrijkste dogma's van deze 18e-eeuwse religieuze beweging; ook binnen het huwelijk. Zieltjes moet je winnen, niet maken. En dat is zonder charismatische leider best lastig. In The Testament of Ann Lee is de beweging meer dan springlevend. Net als haar oprichter. Dat Ann Lee een charismatisch leider was, staat in de film niet ter discussie. Wel dringt zich de vraag op: was Ann Lee een voorvechter van vrouwenrechten, of gewoon een ordinaire sekteleider?
Schrijver en regisseur Mona Fastvold was al jong gefascineerd door de profetieën van Ann Lee. Om de geschiedenis van een van de weinige vrouwelijke religieuze leiders tot een script te maken, sloeg zij de handen ineen met haar man, met wie zij eerder ook het even fenomenale als megalomane The Brutalist schreef. Maar waar voor The Brutalist Corbet de regie in handen nam, is het nu Fastvold die in de regisseursstoel plaatsneemt.
Ze kiest daarbij voor een grootse, meeslepende vertelling, met regelmatig strak gechoreografeerde scenes van extatische zang en dans. Want dat is waar de Shakers, naast het strikte celibaat, vooral bekend om werden en hun naam aan danken. Hun aanbidding kreeg mede dankzij Ann Lee vorm in zang en beweging.
Componist Daniel Blumberg schreef de muziek op basis van originele Shakers hymnen. Het resultaat zijn meeslepende stukken die op het randje tussen traditie en modern balanceren. Ann Lee is steeds het stralende middelpunt van het uniforme koor van witte kappen en grijsblauwe pakken en rokken. Ze dragen haar, soms letterlijk, op handen en lijken naarmate de nummers vorderen steeds dieper in trance te raken. De scènes hebben een bijna hypnotische aantrekkingskracht, waardoor het direct invoelbaar wordt waarom deze mensen zo in Lee geloven.
De film laat naast dit glorieuze vieren ook de ontstaansgeschiedenis van de beweging zien. Die is een stuk minder gelukzalig. Ann Lee verliest meerdere kindjes, soms nog voor de geboorte, soms vlak erna. Daarnaast wil haar man (Christopher Abbott) zijn vrouw liever onderwerpen dan beminnen. Dat Ann Lee langzaam al haar geloof en zin in seks verliest, is niet meer dan logisch.
Op al dat trauma bouwt Ann Lee uiteindelijk haar beweging. Een beweging die zich niet alleen rondom haar als vrouwelijke voorganger draait, maar ook utopische idealen heeft over samenleven met de natuur en gelijkheid tussen man en vrouw: "Als man en vrouw allebei naar het evenbeeld van God geschapen zijn, dan moet God zowel man als vrouw zijn," herhalen Lee en haar volgelingen regelmatig. Een vooruitstrevend ideaal, waar ook anno 2026 vele religieuze bewegingen wat van zouden kunnen leren.
The Testament of Ann Lee toont hoe uitzonderlijk het is dat een vrouw, zeker in de achttiende eeuw, een religieuze beweging kan leiden en toont duidelijk bewondering voor Lee's veerkracht en leiderschap. Fastvold gaat daarmee de schaduwkant van de Shakers niet geheel uit de weg. Ann Lee toont zich vaak als autocratisch leider, voor open dialoog over de dogma's is geen ruimte. Daarbij zorgen de rigide regels van de beweging er voor dat ze zich geheel aan de samenleving en aan de realiteit onttrekt.
Amanda Seyfried speelt die vele facetten prachtig. Haar Ann Lee is sterk en bewonderingswaardig, maar lijkt soms ook bijna manisch. Haar weerstand tegen tegenspraak is het ene moment een teken van haar onwrikbare geloof, het volgende moment lijkt ze een klein kind dat haar zin niet krijgt. Fastvold kiest daarbij geen positie. Of Ann Lee begrepen, gewantrouwd of gevierd moet worden, laat Fastvold open.
