Na Der Goldene Handschuh, zijn (onderschatte) schandaalfilm over de onderbuik van volksbuurten en het gangsterportret Rhinegold had de Duits-Turkse regisseur Fatih Akin dringend een hit nodig. Die scoorde hij met een opvallend bescheiden en klassieke film, een Duitse Kes, zo je wil. Maar Amrum is niet echt zijn film. Akin geeft het auteurschap aan zijn vriend en collega Hark Bohm, vooral bekend als Fassbinder-acteur. Bohm was al in de tachtig en te ziek om deze autobiografische prent nog zelf te regisseren. En dus deed Akin het voor hem. Met succes.
April 1945. De twaalfjarige Nanning Bohm (de jonge Hark) woont met zijn broertje en zijn hoogzwangere moeder Hille op het eiland Amrum, ter hoogte van de Duits-Deense grens. Hoewel hij er wortels heeft, is hij min of meer een buitenstaander. Terwijl zijn vader, een SS-officier, naar het front trok, vluchtte de familie vanuit Hamburg naar het eiland om aan het oorlogsgeweld te ontkomen. Ondanks de laatste dagen van het Hitler-regime zijn nog enkele eilanders in de ban van het nazisme. Onder hen Hille, die nog steeds gelooft in het Derde Rijk.
Nanning zit nog bij de Hitlerjugend, maar heeft al duidelijk zijn twijfels, vooral wanneer Hille boerin Tessa, die verkondigt dat de oorlog op zijn laatste benen loopt, bij de politie aangeeft. Toch heeft hij medelijden met zijn depressieve en hoogzwangere moeder die weigert te eten. Het enige wat ze wil, is een boterham met goede boter en honing. Nanning ziet het als zijn hoofdtaak om haar dat te bezorgen. Maar bloem is er niet, alleen bepaalde nazi's kunnen zich boter permitteren en bijen produceren amper honing. Nanning is echter een doorzetter.
Zo eenvoudig kan een verhaal zijn: een kind op zoek naar een boterham met beleg. Het lijkt bijna het uitgangspunt van een film van Kiarostami. En net zoals de films van de Iraanse meester herbergt Amrum heel wat interessante lagen. Naast die jacht op een boterham is de film ook een volwassenwordingsdrama waarin Nanning steeds vaker wordt geconfronteerd met de dood, terwijl hij het verraad van zijn ouders en nabije familieleden onder ogen moet zien.
Maar de film schetst ook het complexe leven op Amrum. De eilandbewoners, die vroeger van de walvisvangst leefden en zich nu moeten behelpen met platvissen en een zeehond, spreken een Noord-Fries dialect (Öömrang), wat hen onderscheidt van de landrotten. Daarnaast zijn er opvallend veel Amrummers uitgeweken naar de VS. Die migratie was al in de negentiende eeuw aan de gang omdat mannelijke eilandbewoners geen zin hadden om drie jaar in het Pruisische leger te dienen. Zo bevat de film nog talrijke details die iets onthullen over de specifieke identiteit van de bewoners.
Amrum straalt ondanks de thematiek warmte en hoop uit. Humor en ironie ontbreken evenmin. De climax van het boterhamverhaal is overheerlijk. Ook sterk zijn de scènes waarin Nanning een zeehond moet lokken en de jongen zijn Hitlerjugend-uniform gebruikt om een nazi over te halen boter af te staan. Sterke dramatiek tref je dan weer aan wanneer Hille met voedselbonnen van het Derde Rijk vlees probeert te kopen in een drastisch veranderde situatie.
Fatih Akin brengt alles conventioneel, maar beheerst in beeld, zonder sentimenteel gedoe en zonder de soms choquerende rauwheid van zijn doorbraakfilm Gegen Die Wand en het verguisde Der Goldene Handschuh. Amrum is perfect om tieners iets bij te leren over de Tweede Wereldoorlog en schuldoverdracht. De inmiddels overleden Hark Bohm zal ongetwijfeld trots zijn geweest op Akin.
