Iedereen heeft wel dat ene verhaal dat honderd keer is verteld. Het is uitgebreid gefocusgroept en met chirurgische precisie zijn alle loze pukkeltjes verwijderd. En als je eerlijk bent is er waarschijnlijk ook wel wat moois bij verzonnen. Tenzij Elizabeth Smart een heel bijzondere anekdote heeft over haar schoolmusical, is haar verhaal waarschijnlijk dat van haar ontvoering op veertienjarige leeftijd. Die zaak hield Amerika ruim twee decennia geleden bijna een jaar in zijn greep. Na meerdere boeken en een film is er nu de Netflix-documentaire Kidnapped: Elizabeth Smart.
En wat een verhaal is het. In het holst van de nacht wordt de negenjarige Mary Katherine wakker en ziet een vreemde schim haar zusje Elizabeth vertellen dat ze stil moet blijven en mee moet komen, anders wordt ze vermoord. Maanden gaan voorbij voordat Mary Katherine in een eurekamoment de stem herkent en de echte klopjacht kan beginnen. Ondertussen zijn dan alle truecrimeclichés voorbijgekomen: vage familieleden, leugendetectors en hypnose, wild gespeculeer van de media en een politiemacht die bij elk kruispunt de verkeerde afslag weet te nemen.
Omdat waarschijnlijk iedereen in Amerika dit verhaal al kent, kiest maker Benedict Sanderson ervoor het lot van Elizabeth niet in het ongewisse te laten en wordt vanaf halverwege de documentaire ook haar perspectief gedeeld. Haar ervaringen zorgen voor een scheut pure horror, versterkt door enge muziek en dramatische reconstructies.
Bij de echt hevige momenten, zoals wanneer Elizabeth voor het eerst over haar seksueel misbruik verteld, is er gelukkig de goede smaak even te dimmen met de muziekjes en intense close-ups van enge mannenogen. De hartverscheuring die dan optreedt zorgt ervoor dat je de rest van de documentaire hoopt dat ze zo snel mogelijk wordt gevonden.
De gemaakte keuzes resulteren in de gewenste immersie, maar geven de documentaire soms ook iets glads. Dat beeld van een uiterst opgemaakt verhaal wordt versterkt door wat de documentaire wel en niet vertelt. Het verhaal is zo gestroomlijnd dat het gaten bevat en vragen oproept. Zo is er weinig analyse over de verstandhouding tussen Elizabeth en haar kidnappers. Er zijn belangrijke details weggelaten die duiden op Stockholmsyndroom, een diagnose die Elizabeth altijd van de hand heeft gewezen.
Samen met andere omissies, bijvoorbeeld dat van Mary Katherines beschrijving achteraf driekwart niet bleek te kloppen, ontstaat het beeld dat de familie Smart zelf heel goed weet wat wel en wat niet buiten de lijst moet vallen. Die laag make-up is best te begrijpen als bescherming tegen de buitenwereld, maar daarmee valt ook iets van waarde weg. Zo is het innemende verhaal van Elizabeth Smart na honderd keer vertellen verworden tot een wat gecureerd eindproduct dat diepgang ontwijkt en eindigt met een wel erg cinematisch shot van Elizabeth die rennend op een bergtop de zonsondergang tegemoet gaat.
Kidnapped: Elizabeth Smart is te zien bij Netflix.
