Tommy Wieringa zette zichzelf in 2005 definitief op de literaire kaart met zijn vierde roman Joe Speedboot. Het was dringen op zijn schoorsteenmantel, want de Twentse auteur sleepte prijs na prijs binnen. Een verfilming leek dan ook een kwestie van tijd, maar dat had nogal wat voeten in de aarde. Een eerste producent trof Wieringa tegenover zich in de rechtszaal: de schrijver kon niet leven met de voorgestelde bewerking. Pas vijf jaar geleden vond Wieringa een productiemaatschappij die zijn boek wél eer aandeed.
Er is alsnog het nodige veranderd aan het bronmateriaal, maar de kern - onvoorwaardelijke vriendschap en het zoeken naar een uitweg uit een uitzichtloos bestaan - bleef overeind. De nadruk ligt volledig op de bijzondere band tussen hoofdpersoon Fransje en zijn charismatische vriend, die iedereen alleen maar kent als Joe Speedboot. Het is een bijnaam die Joe zelf ook graag cultiveert, maar die verder geen uitleg krijgt in deze verfilming van Sam de Jong.
Fransje Hermans is een van de kinderen van de eigenaar van een sloopbedrijf in een fictief dorp. Wanneer de jongen ligt te luieren in het gras, wordt hij overreden door een tractor. Wie ziet een dorsmachine nou niet aankomen, zo verkondigt de voice-over van PJ, een van weinige vrouwelijke personages. De jongen belandt in een coma en raakt verlamd. Wanneer hij na maanden ontwaakt, waart de naam Joe Speedboot als een haast mythische figuur rond in het ziekenhuis.
Een jongen in een rolstoel met spasmen die geen woord spreekt: in menig film wordt zo'n personage gedegradeerd tot een zielig hoopje ellende en overladen met medelijden. Niets van dat alles in deze boekverfilming. In Wieringa's verhaal draait het om het idee dat iedereen potentie heeft en dat je je omringt met mensen die die mogelijkheden ook zien. Fransje is gewoon een van de jongens. Tijdens een opstelopdracht op school weet hij met enkele zinnen PJ te imponeren met zijn poëtische inborst.
Joe en Fransjes andere vrienden proberen op hun beurt PJ's aandacht te trekken door een vliegtuig te bouwen. Zonder angst of schroom jagen ze hun dromen na, waar elk weldenkend mens voor zou terugdeinzen. Het draait om het ontdekken van je kracht, zoals blijkt wanneer Fransje zich ontpopt tot een begenadigd armworstelaar. De fantasierijke scènes doen nog het meest denken aan stoere verhalen, waarbij het waarheidsgehalte van ondergeschikt belang is. Maar De Jong verankert ze voldoende in de realiteit, waardoor zelfs zijn belachelijk grote biceps nog enigszins hout snijdt.
Joe heeft weliswaar een moeder en zus, maar hij zou evengoed in ieders fantasie kunnen bestaan als de belichaming van onvoorwaardelijke trouw, durf en onbevangenheid. Schrijvers Jan Eilander en Daniël Samkalden leveren een droog scenario zonder opsmuk af en prikken met hun calvinistische aanpak de nodige illusies door. Dat weerhoudt Fransje er overigens niet van om gewoon te blijven dromen en zich niet te laten beperken door zijn handicap.
Het narratief van Joe Speedboot laat de personages slechts geleidelijk veranderen. Er zijn geen grootse gebeurtenissen die het plot voortstuwen of een andere richting op sturen. Toch boekt Fransje wel degelijk vooruitgang, zowel fysiek als mentaal. Acteur Tobias Kersloot speelt de onverschrokken titelfiguur zonder groteske heroïek. Als Joe weet hij het beste uit Fransje te halen, juist door hem zelf te laten inzien wat hij in zijn mars heeft.
Wat aan dit degelijke, avontuurlijke polderdrama blijft kleven, is de gedachte dat er wellicht meer in had gezeten. De film geeft de hoofdpersoon een egoboost, maar Joe Speedboot blijft net als zijn bijnaam een raadselachtig persoon. Dat mysterie had sterker mogen worden uitgevent. De literaire, te aanwezige voice-over is overdreven pretentieus.
